←
गुरुवार, 05 जुलै 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 313

म्हणोनि तूं आतां । कांहींच न विचारीं पांडुसुता । हा स्वधर्मु तुवां निभ्रांता । आचरावा ॥ ३१३ ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not think of anything else; you must perform this, your own duty, with total conviction."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा मुलगा (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
स्वधर्मु Noun
Swadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
निभ्रांता Adverb
Nibhranta
नि:शंकपणे / भ्रमाशिवाय
Without doubt / certainly
आचरावा Verb
Acharava
आचरण करावे / पाळावा
Should practice / follow

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता कोणताही विचार करू नकोस. तू नि:शंकपणे आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मनात शंका किंवा मोह बाळगणे चुकीचे आहे. प्रत्येक व्यक्तीला समाजात आणि जीवनात एक विशिष्ट कर्तव्य (स्वधर्म) दिलेले असते. अर्जुनासाठी क्षत्रिय म्हणून युद्ध करणे हा त्याचा स्वधर्म आहे. जेव्हा माणूस आपले कर्तव्य कोणत्याही फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि संभ्रम न बाळगता पार पाडतो, तेव्हाच त्याची आध्यात्मिक प्रगती होते. 'निभ्रांता' या शब्दाचा अर्थ असा की, मनात कोणताही संशय न ठेवता पूर्ण निष्ठेने कृती करणे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखादे कठीण काम करायचे असते, तेव्हा 'ते करू की नको' असा विचार करून वेळ घालवण्यापेक्षा, ते आपले कर्तव्य समजून पूर्ण निष्ठेने पूर्ण करावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी परीक्षेचा निकाल काय लागेल याचा विचार न करता, अभ्यास करणे हे आपले कर्तव्य मानून त्यात मग्न व्हावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा संभ्रम सोडून क्षत्रिय धर्मानुसार युद्ध करण्याचे आवाहन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 298

म्हणौनि तो निभ्रांत । पूर्णकामू सतत । जो आत्मलाभीं तृप्त । होऊनि असे ॥ २९८ ॥

"Therefore, he is undoubtedly always fulfilled, who remains satisfied in the gain of the Self."

निभ्रांत Adjective
nibhrānta
शंकामुक्त किंवा संशयरहित
doubtless or certain
पूर्णकामू Adjective
pūrṇakāmū
ज्याच्या सर्व इच्छा पूर्ण झाल्या आहेत असा
one whose desires are fulfilled
सतत Adverb
satata
नेहमी किंवा अखंड
always or constantly
आत्मलाभीं Noun
ātmalābhīṃ
आत्मप्राप्तीमध्ये किंवा स्वतःच्या स्वरूपाच्या आनंदात
in the gain of the self
तृप्त Adjective
tṛpta
समाधानी
satisfied or contented

💡 अर्थ

म्हणून तो मनुष्य शंकामुक्त होऊन नेहमी सर्व इच्छा पूर्ण झालेला असा असतो, कारण तो स्वतःच्या आत्मस्वरूपाच्या आनंदात पूर्णपणे समाधानी असतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाचे (ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे अशा पुरुषाचे) लक्षण सांगत आहेत. ज्याला आत्मसाक्षात्कार झाला आहे, त्याच्या सर्व वासना आणि भौतिक इच्छा आपोआप लोप पावतात. तो स्वतःमध्येच पूर्णत्व अनुभवतो, त्यामुळे त्याला बाह्य जगाकडून कोणत्याही सुखाची अपेक्षा उरत नाही. तो संशयरहित (निभ्रांत) होऊन अखंड आत्मसुखात निमग्न असतो. ज्याप्रमाणे पूर्ण भरलेला समुद्र नद्यांच्या येण्याने विचलित होत नाही, तसाच हा पुरुष आत्मलाभाने नेहमी तृप्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

खरे सुख हे बाहेरच्या वस्तूंमध्ये नसून आपल्या मनाच्या समाधानात असते. उदाहरणार्थ, जर आपण आपल्याकडे असलेल्या गोष्टींचा आनंद घ्यायला शिकलो आणि सतत दुसऱ्यांशी तुलना करणे थांबवले, तर आपणही या श्लोकात सांगितल्याप्रमाणे तृप्त राहू शकतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थितप्रज्ञाची (ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे अशा व्यक्तीची) पूर्णत्वाची अवस्था स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 20

तंव तो अर्जुनु धनुर्धरु । जो कारुण्याचा सागरु । आणि सकळ गुणांचा आगरु । पांडुकुमरु ॥ २० ॥

"Then that archer Arjuna, who is the ocean of compassion and the storehouse of all virtues, the son of Pandu."

अर्जुनु Noun
Arjunu
अर्जुन
Arjuna
धनुर्धरु Noun
Dhanurdharu
धनुष्य धारण करणारा
Archer
कारुण्याचा Noun
Karunyacha
दयेचा
Of compassion
सागरु Noun
Sagaru
समुद्र
Ocean
आगरु Noun
Agaru
खाण किंवा साठा
Repository or Storehouse
सकळ Adjective
Sakal
सर्व
All
पांडुकुमरु Noun
Pandukumru
पांडूचा मुलगा
Son of Pandu

💡 अर्थ

त्यावेळी तो धनुर्धारी अर्जुन, जो दयेचा सागर आणि सर्व गुणांची खाण आहे असा पांडुपुत्र तिथे होता.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे अर्जुनाचे वर्णन करत आहेत. अर्जुन केवळ एक महान योद्धा (धनुर्धर) नव्हता, तर तो अत्यंत दयाळू आणि सद्गुणी होता. 'कारुण्याचा सागर' आणि 'गुणांचा आगर' ही विशेषणे अर्जुनाच्या अंतःकरणाची विशालता आणि त्याच्यातील नैतिक मूल्यांची खोली दर्शवतात. युद्धाच्या प्रसंगीही त्याच्या मनात दयेचा भाव जागृत होणे हे त्याच्या उच्च आध्यात्मिक स्थितीचे लक्षण आहे. तो केवळ शस्त्राने बलवान नव्हता, तर गुणांनीही समृद्ध होता.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याकडे कितीही कौशल्य किंवा शक्ती असली तरी, मनात दया आणि चांगले गुण असणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, वर्गात हुशार असूनही दुसऱ्याला मदत करण्याची वृत्ती ठेवणे म्हणजे 'गुणांचा आगर' होणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर युद्धाच्या सुरुवातीला अर्जुनाच्या व्यक्तिमत्वाचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा