←
सोमवार, 02 जुलै 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 70

जेथ संकल्पाचां पायीं । विरक्तीचीं लेणीं पाही । तो संन्यासी म्हणों येई । जगीं एकु ॥ ७० ॥

जेथ संकल्पाच्या पायी । विरक्तीची लेणी पाही । तो संन्यासी म्हणो येई । जगी एकु ॥ ७० ॥

"Where at the feet of resolve, one sees the ornaments of detachment; he alone may be called a Sanyasi in this world."

संकल्पाचां Noun
Sankalpacham
संकल्पाच्या किंवा इच्छेच्या
Of resolve or intention
विरक्तीचीं Noun
Viraktichim
वैराग्याची किंवा अलिप्ततेची
Of detachment
लेणीं Noun
Lenim
दागिने किंवा अलंकार
Ornaments
संन्यासी Noun
Sanyasi
त्यागी किंवा संन्यासी
Renunciant
जगीं Noun
Jagim
जगामध्ये
In the world

💡 अर्थ

ज्याच्या मनात संकल्प (इच्छा) निर्माण होतात तिथेच वैराग्याचे दागिने दिसतात, तोच या जगात खरा संन्यासी होय.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्याशाची व्याख्या करतात. ते म्हणतात की, केवळ बाह्य त्याग म्हणजे संन्यास नव्हे. ज्याच्या मनात एखादा विचार किंवा संकल्प निर्माण होतो, पण त्या संकल्पाच्या ठिकाणीच ज्याला वैराग्य प्राप्त झाले आहे, तोच खरा संन्यासी आहे. म्हणजेच, मनात इच्छा निर्माण होऊनही त्या इच्छेला चिकटून न राहता, तिथेच अलिप्तता बाळगणे हे संन्यासाचे खरे लक्षण आहे. अशा व्यक्तीला संकल्पाचा मोह होत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला एखादी गोष्ट हवीशी वाटते (संकल्प), पण ती मिळाली नाही तरी आपण शांत राहतो आणि त्या इच्छेचा त्याग करतो, तेव्हा आपण या तत्त्वाचे पालन करतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत हवे तसे गुण मिळाले नाहीत तरी निराश न होता पुन्हा प्रयत्न करणे हे एक प्रकारचे मानसिक वैराग्यच आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज खऱ्या संन्याशाची आंतरिक स्थिती स्पष्ट करत आहेत, जिथे शारीरिक त्यागापेक्षा मानसिक अलिप्ततेला महत्त्व दिले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 90

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैशीं चित्रींचीं न हालती। चित्रे लिहिलीं॥ ९०॥

"Therefore, actions are performed, but they do not bring the sense of doership; just as painted figures do not move."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मीपणा किंवा कर्ता असल्याचा भाव
Sense of doership
जैशीं Conjunction
Jaishi
ज्याप्रमाणे
Just as
हालती Verb
Halati
हालचाल करतात
Move
लिहिलीं Adjective
Lihili
काढलेली किंवा रेखाटलेली
Painted or drawn

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण त्या कर्मांचा कर्तेपणा (मी केले हा भाव) येत नाही; जसे चित्रात काढलेली माणसे प्रत्यक्ष हालचाल करत नाहीत.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अलिप्ततेचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एखाद्या भिंतीवर किंवा कापडावर चित्रकार विविध हालचाली करणारी चित्रे काढतो, ती चित्रे पाहताना क्रियाशील वाटतात, परंतु प्रत्यक्षात ती हालचाल करत नाहीत किंवा त्यांना त्या क्रियेचा अभिमान नसतो. त्याचप्रमाणे, आत्मज्ञानी पुरुष प्रकृतीच्या प्रेरणेने सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या बुद्धीला 'मी हा कर्ता आहे' असा स्पर्शही होत नाही. त्याचे शरीर जगाच्या व्यवहारात गुंतलेले दिसले तरी त्याचे अंतःकरण कर्माच्या बंधनापासून पूर्णपणे मुक्त असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात एखादे मोठे काम पूर्ण झाल्यावर 'हे मीच केले' असा अहंकार न बाळगता, 'हे ईश्वरी इच्छेने झाले' अशी भावना ठेवल्यास मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना स्वतःच्या नावाचा मोठेपणा न शोधणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माचा कर्तेपणा न स्वीकारता कर्मे कशी करतो, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 125

तरी हे सर्वथा न मरे । आणि कोणाही न संहारे । हे निभ्रांत निर्धारे । मानि पां तूं ॥

"Therefore, this (soul) never dies, nor does it destroy anyone. Believe this with absolute certainty."

सर्वथा Adverb
sarvatha
कधीही किंवा कोणत्याही प्रकारे
always or in every way
न मरे Verb
na mare
मरत नाही
does not die
संहारे Verb
sanhare
नाश करणे किंवा मारणे
destroys or kills
निभ्रांत Adjective
nibhrant
शंकेशिवाय किंवा निःसंशय
without doubt
निर्धारे Adverb
nirdhare
निश्चयाने
with determination
मानि Verb
mani
मान किंवा स्वीकार कर
accept or believe

💡 अर्थ

हे आत्मतत्व कधीही मरत नाही आणि कोणालाही मारत नाही. हे तू पूर्ण खात्रीने आणि निश्चयाने सत्य मान.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप स्पष्ट करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, आत्मा हा त्रिकालाबाधित सत्य आहे. तो स्वतः कधीही नष्ट होत नाही (न मरे) आणि तो कोणाचा संहारही करत नाही (न संहारे). हे सत्य तू कोणत्याही शंकेशिवाय (निभ्रांत) आणि दृढ निश्चयाने (निर्धारे) स्वीकारले पाहिजेस. शरीराचा नाश झाला तरी आत्म्याचे अस्तित्व कायम राहते, हाच सांख्य योगाचा मुख्य गाभा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण मृत्यूला किंवा मोठ्या संकटांना घाबरतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले मूळ स्वरूप (आत्मा) अविनाशी आहे. उदाहरण: एखादी वस्तू हरवली किंवा नुकसान झाले तरी आपले आंतरिक धैर्य ढळू देऊ नये, कारण आपण त्या बाह्य गोष्टींपेक्षा वेगळे आणि श्रेष्ठ आहोत.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व समजावून सांगत आहेत जेणेकरून त्याचा मृत्यूचा भय आणि मोह दूर व्हावा.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा