←
शुक्रवार, 29 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 189

म्हणोनि संशयाहूनि थोर । आन नाहीं पाप घोर । हा विनाशाची थोर । विवसी गा ॥ १८९ ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; it is a great cause of destruction."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संशयाहूनि Noun
Sanshayahuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thor
मोठे किंवा महान
Great or grave
आन Adjective
Aan
दुसरे
Other
पाप Noun
Paap
पाप
Sin
घोर Adjective
Ghor
भयानक
Terrible
विनाशाची Noun
Vinashachi
नाशाची
Of destruction
विवसी Noun
Vivasi
कारण किंवा विवंचना
Cause or anxiety

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे आणि भयंकर दुसरे कोणतेही पाप नाही. संशय हा विनाशाचे सर्वात मोठे कारण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो आत्मविनाशाकडे नेणारा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला आतून पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय माणसाची बुद्धी, श्रद्धा आणि आत्मविश्वास नष्ट करतो. साधकाच्या प्रगतीमधील हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही ध्येय गाठताना स्वतःच्या क्षमतेवर संशय घेऊ नका. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास पूर्ण केला असेल, पण ऐन वेळी स्वतःवर संशय घेतला, तर तो गोंधळून जाऊन सोपी उत्तरेही विसरू शकतो. म्हणून संशय सोडून आत्मविश्वासाने कृती करावी.

📌 संदर्भ

ज्ञानाच्या मार्गावर श्रद्धा किती महत्त्वाची आहे आणि संशय हा कसा विनाशाला कारणीभूत ठरतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 195

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जेणें अकर्मता होय साचारें । तेंचि ज्ञान पैं थोरें । विचारीं पां ॥ १९५ ॥

"Therefore, through the support of action, that by which inaction is truly attained, that indeed is the great knowledge; reflect on this."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmācēni
कर्माच्या
By action
आधारें Noun
Ādhārē
आधाराने
With the support of
अकर्मता Noun
Akarmatā
कर्माचे बंधन नसणे
Inaction in action
साचारें Adverb
Sācārē
खरोखर
Truly
ज्ञान Noun
Jñāna
ज्ञान
Knowledge
थोरें Adjective
Thōrē
श्रेष्ठ
Great
विचारीं Verb
Vicārīṁ
विचार कर
Reflect

💡 अर्थ

म्हणून कर्माच्या आधाराने ज्या ज्ञानामुळे खरोखर अकर्मता (कर्माचे बंधन नसणे) प्राप्त होते, तेच श्रेष्ठ ज्ञान आहे, असा विचार कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, केवळ कर्म करणे महत्त्वाचे नाही, तर कर्माच्या माध्यमातून 'अकर्म' स्थिती गाठणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा मनुष्य फळाची आशा न धरता आणि 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार सोडून कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म त्याला बाधत नाही. यालाच 'अकर्मता' म्हणतात. हे साध्य करून देणारे जे ज्ञान आहे, तेच सर्वश्रेष्ठ आहे. कर्माचा त्याग न करता कर्मातील आसक्तीचा त्याग करणे हेच खरे ज्ञान आहे. कर्माच्या द्वारेच कर्माचा नाश करण्याची ही युक्ती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' यापेक्षा 'मी माझे काम उत्तम प्रकारे करेन' असा विचार करणे म्हणजे कर्मात अकर्मता आणणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ विजयासाठी न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे हे श्रेष्ठ ज्ञान आहे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज कर्म आणि ज्ञान यांचा संबंध स्पष्ट करत आहेत, जिथे ज्ञान कर्माला बंधनातून मुक्त करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 197

जेथें हे विषय विसरले । इंद्रियें आपणपें विसरलीं । तेथें मनही हारपलें । आपणया आपण ॥

"Where these objects are forgotten, the senses forget their own nature, and there the mind too is lost within itself."

विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे उपभोग्य पदार्थ
Sensory objects
विसरले Verb
Visarale
विसर पडला
Forgotten
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
हारपलें Verb
Harapale
हरवून गेले किंवा विलीन झाले
Lost or merged
आपणया Pronoun
Aapanaya
स्वतःमध्ये
In oneself

💡 अर्थ

जेव्हा आत्मज्ञानाची प्राप्ती होते, तेव्हा बाह्य जगातील विषयांचा विसर पडतो, इंद्रिये स्वतःचे अस्तित्व विसरतात आणि मन सुद्धा स्वतःमध्येच (आत्मस्वरूपात) हरवून जाते.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज स्थितप्रज्ञाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा साधक आत्मसाक्षात्काराच्या स्थितीत पोहोचतो, तेव्हा त्याला बाह्य जगातील शब्दादी विषयांचे भान राहत नाही. त्याची इंद्रिये जी एरवी बाह्य सुखांकडे धावत असतात, ती अंतर्मुख होऊन आपले वेगळेपण विसरतात. शेवटी, ज्या मनामुळे संकल्प-विकल्प निर्माण होतात, ते मन देखील आत्मस्वरूपात विलीन होते. ही अवस्था म्हणजे द्वैताचा नाश आणि केवळ अद्वैत आनंदाचा अनुभव होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कामात पूर्णपणे एकाग्र होतो, तेव्हा आपल्याला आजूबाजूच्या गोंगाटाचा किंवा तहान-भुकेचा विसर पडतो. हीच एकाग्रता जर आपण ध्यानामध्ये लावली, तर मानसिक ताण कमी होऊन खरी शांती मिळते.

📌 संदर्भ

आत्मसाक्षात्कार झालेल्या व्यक्तीची स्थिती कशी असते, जिथे मन आणि इंद्रिये आत्मस्वरूपात विलीन होतात, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा