←
बुधवार, 20 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 62

जैसीं बीजें विरूढलीं भूमी । तैसीं कर्में आचरतां आम्ही । परि तीं न होती फळगामी । संन्यासु तो ॥

"As seeds sown in the earth grow, so do the actions we perform; but if they do not result in the fruit of bondage, that is true renunciation."

जैसीं Adverb
Jaisīṃ
ज्याप्रमाणे
Just as
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds
भूमी Noun
Bhūmī
जमीन
Earth/Ground
कर्में Noun
Karmēṃ
कार्ये/कर्मे
Actions
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
करताना/आचरण करताना
Performing
फळगामी Adjective
Phaḷagāmī
फळ देणारी/बंधनात टाकणारी
Result-oriented/Binding
संन्यासु Noun
Sannyāsu
त्याग/संन्यास
Renunciation

💡 अर्थ

जिस प्रकार भूमि में बोए गए बीज अंकुरित होते हैं, उसी प्रकार हमारे द्वारा किए गए कर्म फल देते हैं। परंतु यदि वे कर्म हमें बंधन में न डालें, तो उसे ही सच्चा संन्यास कहते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे संन्यासाची अत्यंत सूक्ष्म व्याख्या स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोक कर्म सोडण्याला संन्यास समजतात, पण महाराज म्हणतात की कर्म करणे हा मानवी स्वभाव आहे. जसे जमिनीत बीज पेरले की ते उगवतेच, तसे कर्म केले की त्याचे फळ मिळतेच. परंतु, जर कर्म अशा प्रकारे केले की त्याचे फळ आपल्याला संसारात किंवा अहंकारात अडकवणार नाही, तर ते कर्म असूनही अकर्म ठरते. फळाची आसक्ती सोडून आणि ईश्वरा अर्पण बुद्धीने कर्म करणे, हाच खरा संन्यास आहे. कर्माचा त्याग नव्हे, तर कर्माच्या फळाचा आणि कर्तेपणाच्या अहंकाराचा त्याग म्हणजे संन्यास होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मला काय मिळेल' या फळाची चिंता करण्यापेक्षा 'मी माझे काम किती प्रामाणिकपणे करतोय' यावर लक्ष देणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत करताना त्या बदल्यात त्यानेही आपल्याला कधीतरी मदत करावी ही अपेक्षा न ठेवणे, हा या ओवीचा सराव आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे आणि निष्काम कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 156

म्हणोनि कर्माचेनि आधारे । जे कर्मचि सांडिजे निधारे । ते युक्ति येणे प्रकारें । दाविली तुज ॥ १५६ ॥

"Therefore, by the support of action, the way action itself is renounced, that skill has been shown to you in this manner."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
Of action
सांडिजे Verb
Sandije
त्याग करावा
Should be abandoned
निधारे Adverb
Nidhare
निश्चयाने
With certainty
युक्ति Noun
Yukti
कला किंवा पद्धत
Skill or method
दाविली Verb
Davili
दाखवली
Shown

💡 अर्थ

इसलिए, मैंने तुम्हें वह युक्ति दिखाई है जिसके द्वारा कर्म के आधार पर ही कर्म के बंधन का त्याग किया जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या उपदेशाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म करणे हे अपरिहार्य आहे, परंतु कर्माच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्म सोडून चालत नाही. उलट, कर्म करत असतानाच 'मी कर्ता आहे' हा अहंकार आणि कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे, हीच खरी कर्मातून मुक्त होण्याची 'युक्ती' आहे. ज्याप्रमाणे नौकेच्या साहाय्याने पाणी ओलांडले जाते, त्याचप्रमाणे कर्माच्या साहाय्यानेच (निष्ककाम कर्माने) कर्माचे बंधन तोडता येते, हे गुपित येथे उलगडले आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की परीक्षेचा अभ्यास करताना, केवळ निकालाची चिंता न करता पूर्ण एकाग्रतेने अभ्यास करणे आणि आपले कर्तव्य पार पाडणे, हे या युक्तीचे उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याची गुप्त युक्ती समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 74

जेथूनि हे विश्व प्रगटे । जेथें हें सर्वही आटे । तें ब्रह्म हें न पालटे । कल्पांतींही ॥ ७४ ॥

"From where this universe manifests, and where it all dissolves, that Brahman does not change even at the end of an eon."

जेथूनि Adverb
jethūni
ज्यापासून
from where
विश्व Noun
viśva
जग
universe
प्रगटे Verb
pragaṭe
निर्माण होते
manifests
आटे Verb
āṭe
विलीन होते
dissolves
ब्रह्म Noun
brahma
परम तत्त्व
Supreme Reality
पालटे Verb
pālaṭe
बदलते
changes
कल्पांतींही Adverb
kalpāntīṃhī
युगाच्या शेवटीही
even at the end of an eon

💡 अर्थ

जिससे यह विश्व प्रकट होता है और जिसमें यह सब विलीन हो जाता है, वह ब्रह्म कल्प के अंत में भी नहीं बदलता।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ब्रह्माचे शाश्वत आणि निर्विकार स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण दृश्य विश्व ज्या मूळ तत्त्वातून निर्माण झाले आहे आणि प्रलयाच्या वेळी ज्यामध्ये विलीन होते, ते 'परब्रह्म' आहे. सृष्टीची उत्पत्ती, स्थिती आणि लय हे चक्र सतत चालू असते, परंतु या सर्वांचा आधार असलेले ब्रह्म मात्र अविनाशी आहे. काळाच्या ओघात सर्व काही नष्ट झाले तरी ब्रह्माच्या स्वरूपात कोणताही बदल होत नाही, ते त्रिकालाबाधित सत्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आयुष्यात येणारी संकटे किंवा बदल हे तात्पुरते असतात, हे समजून घेऊन आपण आपल्यातील स्थिर आत्मतत्त्वावर विश्वास ठेवला पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आले तरी खचून न जाता, आपले ज्ञान आणि क्षमता शाश्वत आहेत हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विश्वाचे मूळ कारण असलेल्या ब्रह्माचे अविनाशी स्वरूप सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा