←
शनिवार, 16 जून 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 24

तैसे कर्माचेनि मिषे । जे जे काही प्रकाशे । ते ब्रह्मचि असे । ऐसें जो जाणे ॥

"In the same way, he who knows that whatever is manifested under the guise of action is Brahman itself."

कर्माचेनि Noun
Karmacheni
कर्माच्या
of action
मिषे Noun
Mishe
निमित्ताने किंवा बहाण्याने
under the guise or pretext
प्रकाशे Verb
Prakashe
प्रकट होते किंवा दिसते
appears or shines forth
ब्रह्मचि Noun
Brahmachi
ब्रह्मच
Brahman itself
जाणे Verb
Jane
ओळखतो किंवा जाणतो
knows or realizes

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कर्माच्या निमित्ताने जे काही घडते किंवा दिसते, ते सर्व ब्रह्मच आहे असे जो ओळखतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत ज्ञानाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुषाला कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये वेगळेपण दिसत नाही. त्याला सर्वत्र परब्रह्माचाच अनुभव येतो. जसे सोन्याचे दागिने विविध आकाराचे दिसले तरी ते मुळात सोनेच असतात, तसे कर्माचे विविध प्रकार आणि व्यवहार दिसले तरी त्यामागे एकच चैतन्य (ब्रह्म) भरलेले असते, असे जो जाणतो तोच खरा मुक्त होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते 'माझे' किंवा 'मी करतोय' असा अहंकार न ठेवता, ते ईश्वराचे रूप मानून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञानाच्या (ब्रह्माच्या) उपासनेसाठी करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेल्या व्यक्तीला सर्व कर्मांमध्ये ईश्वरी तत्त्व कसे दिसते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 100

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्मे । जेणें पाविजे परमे । पुरुषार्थासी ॥

"Therefore, perform appropriate actions with a sincere mind, by which the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Acharaavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be performed
मनोधर्मे Adverb
Manodharme
मनापासून किंवा शुद्ध भावनेने
With a sincere mind
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
पुरुषार्थासी Noun
Purusharthasi
जीवनाच्या सर्वोच्च ध्येयाला
To the ultimate goal of life

💡 अर्थ

म्हणून आपण आपली योग्य कर्तव्ये मनापासून केली पाहिजेत, ज्यामुळे आपल्याला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय (मोक्ष) प्राप्त होईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित (योग्य) कर्मे केवळ बाह्यतः न करता ती अंतःकरणापासून आणि निष्ठेने केली पाहिजेत. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि शुद्ध भावनेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही. उलट, अशा प्रकारे केलेले निष्काम कर्म आपल्याला 'परम पुरुषार्थाकडे' म्हणजेच आत्मज्ञानाकडे आणि मोक्षाकडे घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्तीचा त्याग करून ते मनापासून करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी केवळ परीक्षेत पास होण्यासाठी नाही, तर ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करावा. हेच त्यांचे 'उचित कर्म' आहे, ज्यामुळे त्यांना जीवनात यश मिळेल.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे आचरण कसे असावे हे स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 137

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च । नित्यः सर्वगतः स्थाणुर्अचलोऽयं सनातनः ॥

म्हणोनि हा नित्य । आणि अचल हा सनातनु । परि न कळे हा गहनु । तर्कासी गा ॥

"Therefore, this (soul) is eternal, immovable, and ancient; yet it is profound and incomprehensible to logic."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत/कायम
Eternal
अचल Adjective
Achal
स्थिर/न हलणारा
Immovable
सनातनु Adjective
Sanatanu
अनादी/प्राचीन
Ancient/Timeless
गहनु Adjective
Gahanu
गूढ/कठीण
Profound/Mysterious
तर्कासी Noun
Tarkasi
तर्काला/बुद्धीला
To logic/reasoning

💡 अर्थ

म्हणून हा आत्मा कायम टिकणारा (नित्य), स्थिर (अचल) आणि अनादी (सनातन) आहे. पण हा आत्मा तर्काने किंवा बुद्धीने समजून घेण्यास अत्यंत कठीण आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की आत्मा हा काळाच्या पलीकडे असून तो कधीही नष्ट होत नाही (नित्य). तो कोणत्याही परिस्थितीत ढळत नाही (अचल) आणि तो सृष्टीच्या आरंभापासून अस्तित्वात आहे (सनातन). मानवी बुद्धी आणि तर्कशक्ती केवळ दृश्य जगाचे विश्लेषण करू शकते, परंतु आत्मा हा इंद्रियांच्या आणि तर्काच्या पलीकडचा विषय असल्याने तो समजण्यास अत्यंत गूढ किंवा 'गहन' आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठे नुकसान होते किंवा प्रिय व्यक्तीचा विरह होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की शरीर नश्वर असले तरी आत्मा अमर आहे. उदाहरण: एखाद्या अपयशाने खचून न जाता, आपल्यातील आंतरिक शक्ती (आत्मा) कधीही संपत नाही हा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जेणेकरून अर्जुनाचा मृत्यूविषयक मोह आणि भीती दूर व्हावी.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा