←
रविवार, 20 मे 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 54

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं तेंचि न कीजे । हें न घडे सहजे । अर्जुना गा ॥ ५४ ॥

"Therefore, to abandon action or not to perform it at all, is not naturally possible, O Arjuna."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or work
सांडिजे Verb
Sāṇḍije
त्याग करावा किंवा सोडावे
To abandon or give up
न कीजे Verb
Na kīje
करू नये
Not to do
सहजे Adverb
Sahaje
सहजपणे किंवा स्वाभाविकपणे
Naturally or easily
घडे Verb
Ghaḍe
घडते किंवा शक्य होते
Happens or is possible

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, कर्माचा त्याग करणे किंवा कर्म न करणे हे सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जोपर्यंत मनुष्य देहधारी आहे, तोपर्यंत कर्माचा पूर्णपणे त्याग करणे अशक्य आहे. प्रकृतीचे गुण (सत्त्व, रज, तम) मनुष्याला सतत क्रियाशील ठेवतात. अगदी झोपेतही श्वासोच्छवास सुरू असतो, जे एक कर्मच आहे. त्यामुळे कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा ते निष्काम भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा बाह्य त्याग करण्यापेक्षा कर्मातील आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्या टाळू शकत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा करण्यापेक्षा तो आपले कर्तव्य समजून आनंदाने केला पाहिजे, कारण कर्म टाळणे शक्य नसते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कोणत्याही सजीव प्राण्यासाठी कर्माची अपरिहार्यता समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 145

जैसा प्रळयकाळचा वारा । न सांवरे गा वीरा । तैसा इंद्रियग्रामु हा पुरा । अनावरु सदा ॥

"As the wind of the cosmic dissolution cannot be restrained, O Hero, so is this group of senses always uncontrollable."

प्रळयकाळचा Adjective
Pralayakalacha
प्रलयाच्या वेळेचा
Of the time of cosmic dissolution
वारा Noun
Vara
वारा/पवन
Wind
सांवरे Verb
Sanvare
आवरता येणे/नियंत्रित होणे
To be restrained or controlled
इंद्रियग्रामु Noun
Indriyagramu
इंद्रियांचा समूह
The group of senses
अनावरु Adjective
Anavaru
नियंत्रणाबाहेर
Uncontrollable

💡 अर्थ

जसा प्रलयकाळातील वारा कोणालाही आवरता येत नाही, तसाच हा इंद्रियांचा समूह नेहमी अनावर असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत इंद्रियांच्या शक्तीचे वर्णन करतात. ते अर्जुनाला सांगतात की, ज्याप्रमाणे महाप्रलयाच्या वेळी सुटलेला प्रचंड वारा कोणत्याही अडथळ्याने थांबत नाही किंवा कोणाच्याही नियंत्रणात राहत नाही, त्याचप्रमाणे माणसाची पाचही ज्ञानेंद्रिये अत्यंत शक्तिशाली आणि चंचल असतात. ती माणसाच्या मनाला आपल्या विषयांकडे इतक्या वेगाने ओढून नेतात की, विवेकी माणसालाही ती आवरणे कठीण जाते. साधकाने या इंद्रियांच्या अनावर स्वरूपाची जाणीव ठेवून सावध राहिले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जंक फूड खाण्याची इच्छा किंवा मोबाईलचे व्यसन हे इंद्रियांच्या अनावरपणाचे उदाहरण आहे. हे टाळण्यासाठी मनावर संयम ठेवणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांच्या उपदेशावर भाष्य करताना ज्ञानेश्वर महाराज इंद्रियांच्या चंचलतेचे उदाहरण देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 124

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥

अर्पण तेंचि ब्रह्म । हवि तेंचि ब्रह्म । अग्नि तोचि ब्रह्म । होताही ब्रह्म ॥ १२४ ॥

"The offering is Brahman, the oblation is Brahman, the fire is Brahman, and the sacrificer is Brahman."

अर्पण Noun
Arpana
अर्पण करण्याचे साधन (पळी)
The act or instrument of offering
हवि Noun
Havi
यज्ञात अर्पण करायचे द्रव्य (तूप इ.)
Oblation or material offered in sacrifice
अग्नि Noun
Agni
अग्नी
Fire
होता Noun
Hota
यज्ञ करणारा
The sacrificer or priest
ब्रह्म Noun
Brahma
परमात्मा किंवा अंतिम सत्य
The Supreme Reality

💡 अर्थ

अर्पण करण्याचे साधन (पळी) ब्रह्म आहे, अर्पण करायचे द्रव्य (हवि) ब्रह्म आहे, ज्यामध्ये अर्पण केले जाते तो अग्नी ब्रह्म आहे आणि अर्पण करणारा स्वतः देखील ब्रह्मच आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अद्वैत दर्शनाचा उच्चांक मांडतात. जेव्हा एखादा साधक ज्ञानी होतो, तेव्हा त्याला यज्ञातील प्रत्येक घटक - पळी (अर्पण साधन), तूप (हवि), अग्नी आणि स्वतः यज्ञकर्ता - हे सर्व एकाच परब्रह्माची रूपे वाटतात. त्याच्या दृष्टीने कर्म आणि कर्ता यात भेद उरत नाही. सर्व काही ब्रह्ममय झाल्यामुळे कर्माचे बंधन त्याला बाधत नाही, कारण तो कर्माच्या पलीकडे असलेल्या एकात्मतेचा अनुभव घेत असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण जे काही काम करतो, ते ईश्वराची सेवा समजून करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी करावा, कारण ज्ञान हे ब्रह्म आहे. यामुळे कामाचा ताण येत नाही आणि मन शांत राहते.

📌 संदर्भ

प्रत्येक कर्मामध्ये आणि कर्माच्या साधनांमध्ये ईश्वरी तत्त्व पाहण्याच्या दृष्टीचे वर्णन.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा