🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे आपली नम्रता व्यक्त करत आहेत. ते म्हणतात की, महर्षी व्यासांनी ज्याप्रमाणे महाभारताची रचना केली, त्याच व्यासांच्या आशीर्वादाने आणि कृपेने मी ही भगवद्गीता मराठी भाषेत ओवीबद्ध करत आहे. हे कार्य माझे स्वतःचे नसून ते गुरूंच्या आणि व्यासांच्या कृपेचे फळ आहे, असे ते सुचवतात. ज्ञानेश्वर महाराज संस्कृतमधील ज्ञान सर्वसामान्य मराठी माणसाला समजावे यासाठी हा प्रयत्न करत आहेत.

कोणतेही मोठे कार्य करताना आपल्या मार्गदर्शकांचा किंवा गुरूंचा आदर करावा आणि त्यांच्या कृपेनेच आपण यशस्वी होऊ शकतो, हा भाव ठेवावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळाल्यावर आपल्या शिक्षकांचे आभार मानणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज महर्षी व्यासांच्या कृपेने भगवद्गीता मराठी भाषेत सांगण्याचा आपला संकल्प व्यक्त करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, केवळ बाह्यतः कर्म त्यागल्याने किंवा क्रिया थांबवल्याने मनुष्य नैष्कर्म्य स्थितीला (कर्माच्या बंधनातून मुक्त होणे) पोहोचू शकत नाही. जोपर्यंत मनात वासना आणि अहंकार शिल्लक आहे, तोपर्यंत कर्म सोडणे हे केवळ ढोंग ठरेल. खऱ्या अर्थाने कर्ममुक्त होण्यासाठी कर्माच्या फळाची आसक्ती सोडणे आवश्यक आहे, केवळ शारीरिकरीत्या कर्म थांबवणे पुरेसे नाही. प्रकृतीच्या गुणामुळे मनुष्य क्षणभरही कर्माशिवाय राहू शकत नाही, त्यामुळे कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा निष्काम भावनेने कर्म करणे श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढल्याने मानसिक शांती मिळत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा करून पुस्तक बाजूला ठेवले तरी त्याच्या मनात परीक्षेची भीती राहतेच. त्याऐवजी, फळाची चिंता न करता मनापासून अभ्यास करणे हाच खरा मार्ग आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की केवळ कर्म त्यागणे म्हणजे कर्ममुक्ती नव्हे, तर कर्मातील आसक्ती सोडणे महत्त्वाचे आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोग आणि संन्यास यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे एकाच व्यक्तीला वेगवेगळ्या नात्यांनी (उदा. मित्र किंवा नातेवाईक) ओळखले जाते, परंतु ती व्यक्ती बदलत नाही, त्याचप्रमाणे संन्यास आणि योग हे मार्ग भिन्न वाटले तरी त्यांचे अंतिम साध्य आणि स्वरूप एकच आहे. अज्ञानी लोक त्यांना वेगळे मानतात, परंतु आत्मज्ञानी व्यक्तीला त्यातील एकत्व समजते. कर्माचा त्याग करणे (संन्यास) आणि फलाची आशा न धरता कर्म करणे (योग) हे दोन्ही एकाच परब्रह्माची प्राप्ती करून देतात.

दैनंदिन जीवनात आपण आपले काम आणि आपली आध्यात्मिक मूल्ये वेगळी ठेवू नयेत. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता 'ज्ञान मिळवणे' या पवित्र हेतूने केल्यास, ते कर्म आणि योग दोन्ही ठरते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच कसे आहेत, हे समजावून सांगत आहेत.