🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे अत्यंत महत्त्वाचे सूत्र मांडतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे योग्य कर्म आणि 'विहित' म्हणजे शास्त्राने किंवा निसर्गाने नेमून दिलेले कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडले पाहिजे. जीवनात खरे सुख मिळवण्यासाठी कोणत्याही चमत्काराची गरज नसते, तर केवळ आपले कर्तव्य प्रामाणिकपणे पार पाडणे हेच सुखाचे 'वर्म' (रहस्य) आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता विहित कर्म करतो, तेव्हा चित्त शुद्ध होते आणि शाश्वत आनंद मिळतो.

दैनंदिन जीवनात, जसे एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता आपला अभ्यास (विहित कर्म) प्रामाणिकपणे करणे हे त्याचे कर्तव्य आहे. हेच त्याच्या भविष्यातील यशाचे आणि सुखाचे मर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला सांगतात की, स्वतःचे विहित कर्तव्य पार पाडणे हेच जीवनातील सुखाचे खरे मर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जो साधक बाह्य जगातील इंद्रियसुखांचा (विषयांचा) मोह सोडून देतो आणि संशयरहित होऊन आपल्या अंतःकरणात आत्मस्वरूपाशी एकरूप होतो, तोच खरा योगी. बाह्य विषयांचे आकर्षण हे मनाला विचलित करते. जेव्हा मन आत वळते, तेव्हा त्याला शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. ही अवस्था प्राप्त करण्यासाठी वैराग्य आणि दृढ निश्चय आवश्यक आहे. आत्मरूपी तन्मय होणे म्हणजे स्वतःच्या मूळ स्वरूपाचा शोध घेणे होय.

दैनंदिन जीवनात, आपण मोबाईल किंवा टीव्ही सारख्या बाह्य गोष्टींमध्ये जास्त वेळ घालवण्याऐवजी, थोडा वेळ शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केले पाहिजे. उदाहरण: अभ्यासाला बसताना फोन बाजूला ठेवून एकाग्र होणे.

इंद्रियविषयांचा त्याग करून आत्मस्वरूपात मग्न होणाऱ्या योग्याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'अलिप्ततेचा' अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, खरा संन्यास हा संसार सोडण्यात नसून संसारात राहूनही त्यातील माया-मोहापासून अलिप्त राहण्यात आहे. जळचर प्राणी (मासे इ.) चोवीस तास पाण्यातच असतात, पण पाणी त्यांच्या शरीराचा नाश करू शकत नाही. त्याचप्रमाणे, जो ज्ञानी पुरुष प्रपंचातील सर्व कर्तव्ये पार पाडतो, पण त्याचे अंत:करण काम, क्रोध, लोभ यांसारख्या विकारांनी मलिन होत नाही, तोच या जगात राहूनही मुक्त आहे. ही अवस्था प्राप्त करणे म्हणजेच योगाचे यश आहे.

दैनंदिन जीवनात वावरताना आपल्यावर अनेक बाह्य परिस्थितींचा परिणाम होतो. उदाहरणार्थ, ऑफिसमध्ये कोणाशी वाद झाला तरी त्याचे दुःख घरी न आणणे किंवा यशाने हुरळून न जाता आणि अपयशाने खचून न जाता आपले काम करत राहणे, म्हणजे या ओवीचा सराव करणे होय.

संसारात राहूनही मनाची शांती आणि मुक्ती कशी जपावी, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.