←
शनिवार, 27 जानेवारी 2029
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 265

तेथ समस्त दुःखजाळ । उपशमे तत्काळ । जैसा गंगेचा ओघ प्रांजळ । समुद्रा मिळे ॥

तेथे सर्व दुःखांचे जाळे तात्काळ शांत होते, ज्याप्रमाणे गंगेचा निर्मळ प्रवाह समुद्राला जाऊन मिळतो.

"There, the entire web of sorrow subsides instantly, just as the clear flow of the Ganges meets the ocean."

तेथ Adverb
Tetha
तिथे (प्रसन्नतेच्या स्थितीत)
There (in that state of grace)
दुःखजाळ Noun
Duhkhajala
दुःखाचा समूह किंवा जाळे
Web of sorrows
उपशमे Verb
Upashame
शांत होते किंवा नाहीसे होते
Subsides or calms down
तत्काळ Adverb
Tatkala
लगेच
Immediately
प्रांजळ Adjective
Pranjala
निर्मळ किंवा स्वच्छ
Pure or clear
ओघ Noun
Ogha
प्रवाह
Flow or stream

💡 अर्थ

जेव्हा मन प्रसन्न असते, तेव्हा सर्व दुःखे लगेच नाहीशी होतात. जशी गंगा नदी समुद्राला मिळाल्यावर शांत होते, तसे मन शांत होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत प्रसन्न चित्ताचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्याचे अंतःकरण आत्मप्रसादाने (प्रसन्नतेने) भरलेले असते, त्याच्या जीवनातील सर्व दुःखांचा समूह एका क्षणात नष्ट होतो. यासाठी त्यांनी गंगेचे उदाहरण दिले आहे. ज्याप्रमाणे गंगेचा वेगवान आणि खळबळणारा प्रवाह समुद्रात विलीन झाल्यावर पूर्णपणे शांत होतो आणि समुद्राशी एकरूप होतो, त्याचप्रमाणे प्रसन्न बुद्धी परमात्म्यात स्थिर होते आणि सर्व सांसारिक क्लेश संपतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो, तेव्हा मन शांत ठेवणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, जर परीक्षेत कठीण प्रश्न आला, तर घाबरून न जाता शांत मनाने विचार केल्यास उत्तर आठवते आणि भीतीचे दुःख दूर होते.

📌 संदर्भ

प्रसन्न चित्त प्राप्त झाल्यावर मनुष्याच्या दुःखांचा नाश कसा होतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 2

तंव तो अर्जुनु कवणु पां । जो मोहें ग्रासिला असे गा । जैसा कां मेघाचां वेढां । सूर्य लोपे ॥

"Then who is that Arjuna? The one who is swallowed by delusion, just as the sun is hidden by a veil of clouds."

तंव Adverb
Tanva
तेव्हा
Then
कवणु Pronoun
Kavanu
कोण
Who
मोहें Noun
Mohe
मोहाने
By delusion
ग्रासिला Verb
Grasila
गिळलेला किंवा व्यापलेला
Consumed or swallowed
मेघाचां Noun
Meghacham
ढगांच्या
Of clouds
लोपे Verb
Lope
झाकला जातो किंवा लुप्त होतो
Is hidden or disappears

💡 अर्थ

संजय म्हणाला, तो अर्जुन कोण आहे? जो मोहाने ग्रासलेला आहे, जसा ढगांच्या वेढ्यात सूर्य झाकला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाच्या मानसिक स्थितीचे वर्णन करतात. ज्याप्रमाणे आकाशात दाट ढग जमा झाले की प्रखर सूर्यही दिसेनासा होतो, त्याप्रमाणे अर्जुनाचे शौर्य आणि विवेक मोहाच्या ढगांखाली झाकले गेले आहे. अर्जुन हा मुळात ज्ञानी आणि वीर आहे, परंतु युद्धाच्या प्रसंगी निर्माण झालेल्या 'स्वकीय' प्रेमामुळे (मोह) त्याची बुद्धी भ्रमिष्ट झाली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात भावनेच्या आहारी जाऊन चुकीचा निर्णय घेतो, तेव्हा आपण या ओवीचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आल्यावर निराश होणे म्हणजे आपल्या आत्मविश्वासावर मोहाचे ढग येण्यासारखे आहे.

📌 संदर्भ

दुसऱ्या अध्यायाच्या सुरुवातीला संजय धृतराष्ट्राला अर्जुनाच्या मनस्थितीचे वर्णन करून सांगत आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 164

म्हणोनि द्रव्यमया यज्ञा । हूनि ज्ञानयज्ञु हा सुज्ञा । श्रेष्ठु असे पैं प्रज्ञा- । विदांमाजीं ॥ १६४ ॥

म्हणून हे सुज्ञा, द्रव्यमय यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञ हा श्रेष्ठ आहे, असे ज्ञानवंतांचे मत आहे.

"Therefore, O wise one, the sacrifice of knowledge is superior to the sacrifice of material objects among those who possess wisdom."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
द्रव्यमया Adjective
Dravyamaya
संपत्तीने किंवा वस्तूने युक्त
Material or wealth-based
ज्ञानयज्ञु Noun
Jnanayajnu
ज्ञानाचा यज्ञ
Sacrifice of knowledge
सुज्ञा Noun
Sujna
शहाण्या माणसा
O wise one
श्रेष्ठु Adjective
Shreshthu
उत्तम किंवा थोर
Superior or great
प्रज्ञाविदांमाजीं Noun
Prajnavidanmaji
ज्ञानवंतांमध्ये
Among the wise/knowers

💡 अर्थ

म्हणून शहाण्या माणसा, पैशाने किंवा वस्तूने केलेल्या यज्ञापेक्षा ज्ञानाचा यज्ञ (आत्मज्ञान मिळवणे) हा खूप मोठा आणि श्रेष्ठ आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की, बाह्य साधनांनी किंवा द्रव्याने केलेले यज्ञ हे सकाम असू शकतात आणि ते मर्यादित फळ देतात. परंतु ज्ञानयज्ञ हा बुद्धी आणि आत्म्याच्या स्तरावर असतो. सर्व कर्मांची परिप्ती ज्ञानात होते. ज्ञानामुळे अज्ञान नष्ट होते आणि मनुष्याला मोक्ष मिळतो. म्हणूनच ज्ञानी लोकांच्या मते ज्ञानयज्ञ हा सर्वश्रेष्ठ आहे. द्रव्यमय यज्ञात वस्तूंचा त्याग असतो, तर ज्ञानयज्ञात अहंकाराचा आणि अज्ञानाचा त्याग असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ बाह्य कर्मकांड करण्यापेक्षा, आपण जे काम करतो त्यामागचा उद्देश आणि ज्ञान समजून घेणे महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, केवळ दान देण्यापेक्षा, ते दान कोणाला आणि का द्यावे याचे ज्ञान असणे अधिक श्रेष्ठ आहे.

📌 संदर्भ

आत्मसाक्षात्काराच्या मार्गावर द्रव्यमय यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञाचे श्रेष्ठत्व संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा