🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करतो, परंतु अंतर्यामी त्या कर्मांच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही किंवा 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, तो कर्मात असूनही कर्मापासून अलिप्त असतो. अशा व्यक्तीची कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत भस्म झालेली असतात, म्हणजेच ती त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास टाळावा. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना स्वतःच्या नावाच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मातील अकर्माचे गुपित आणि ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्या प्राचीन योगाबद्दल सांगत आहेत जो काळाच्या ओघात लुप्त झाला होता. श्रीकृष्ण म्हणतात की, हा योग नवीन नाही तर तोच पुरातन योग आहे जो मी पूर्वी विवस्वानाला सांगितला होता. अर्जुनालाच हे ज्ञान देण्याचे कारण म्हणजे अर्जुनाची श्रीकृष्णावरील अनन्य भक्ती आणि त्यांची अतूट मैत्री. आध्यात्मिक गुपिते किंवा सखोल ज्ञान हे केवळ अशाच व्यक्तीला दिले जाते ज्याच्या मनात श्रद्धा आणि प्रेम असते. अर्जुन हा श्रीकृष्णाचा 'प्राणमित्र' असल्याने तो या गुह्य ज्ञानाचा खरा अधिकारी ठरला आहे.

जीवनात खरे ज्ञान आणि मार्गदर्शन मिळवण्यासाठी समोरच्या व्यक्तीबद्दल आदर आणि मैत्रीची भावना असणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, जेव्हा एखादा विद्यार्थी आपल्या शिक्षकांशी प्रामाणिक राहतो, तेव्हाच त्याला विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त होते.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला हे प्राचीन योगाचे रहस्य का सांगत आहेत, याचे कारण या ओवीत स्पष्ट केले आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि योग (कर्ममार्ग) यांच्यातील अद्वैत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, वरवर पाहता हे दोन मार्ग वेगळे वाटले तरी त्यांचा शेवट एकाच आत्मज्ञानात होतो. ज्याप्रमाणे एकाच वस्तूचे वर्णन करण्यासाठी आपण दोन भिन्न शब्दांचा वापर करतो, त्याचप्रमाणे संन्यास आणि योग हे एकाच परमार्थाचे दोन पैलू आहेत. अज्ञानी लोकांना यात भेद वाटतो, परंतु अनुभवी पुरुषाला समजते की फलाची आशा सोडून कर्म करणे (योग) आणि कर्माचा त्याग करणे (संन्यास) हे दोन्ही एकाच स्थितीत विलीन होतात.

दैनंदिन जीवनात आपण कोणतेही काम करताना ते 'माझे कर्तव्य' म्हणून केले (योग) किंवा 'मी कर्ता नाही' या भावनेने केले (संन्यास), तर दोन्हीमुळे आपल्याला मनःशांती मिळते. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना प्रसिद्धीची हाव न धरता काम करणे हे योग आणि संन्यास दोन्हीचे सार आहे.

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग मूलतः एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून स्पष्ट करत आहेत.