🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कधीही सोडू नये. जे कर्म आपल्या प्रकृतीला साजेसे आणि नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे, त्यालाच 'उचित कर्म' म्हटले जाते. असे कर्म फळाची अपेक्षा न ठेवता, अत्यंत निष्ठेने आणि उत्कृष्टपणे करणे म्हणजेच ईश्वराची सेवा होय. स्वधर्माचे पालन केल्यानेच चित्तशुद्धी होते आणि मनुष्य मोक्षाप्रत जातो.

एका विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेतील गुणांसाठी न वाचता, ज्ञान मिळवणे हे आपले 'उचित कर्म' मानून मनापासून अभ्यास करावा. हेच त्याचे स्वधर्म पालन ठरेल.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत नेतृत्वाचा आणि सामाजिक प्रभावाचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्या व्यक्तींना 'समर्थ' किंवा श्रेष्ठ मानले जाते, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे लोकांचे लक्ष असते. अशा व्यक्ती जे आचरण करतात, तोच समाजासाठी एक आदर्श किंवा नियम (प्रमाण) बनतो. सामान्य लोक स्वतःचा स्वतंत्र विचार करण्याऐवजी मोठ्यांच्या पावलावर पाऊल ठेवणे सोपे समजतात. जर श्रेष्ठ व्यक्तींनी चुकीचा मार्ग निवडला, तर समाजही भरकटतो; आणि जर त्यांनी सन्मार्ग निवडला, तर संपूर्ण समाज सुधारतो. म्हणूनच जबाबदार व्यक्तींनी आपले वर्तन अत्यंत सावधगिरीने आणि धर्मानुसार ठेवले पाहिजे.

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठी माणसे मोबाईलचा वापर कमी करून पुस्तके वाचत असतील, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करतात. उदाहरण: एखाद्या कंपनीचा मालक जर स्वतः शिस्तीने वागत असेल, तर कर्मचारीही आपोआप शिस्त पाळतात.

भगवान श्रीकृष्ण कर्म का करतात, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की श्रेष्ठ व्यक्तींचे आचरण हेच जगासाठी आदर्श असते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे वर्णन करत आहेत. कौरव आणि पांडव या दोन्ही बाजूंची सैन्ये इतकी प्रचंड होती की त्यांची तुलना प्रलयकाळाच्या महासागराशी केली आहे. ज्याप्रमाणे प्रलयकाळी समुद्र आपली मर्यादा सोडून सर्वत्र पसरतो आणि सर्व काही व्यापून टाकतो, त्याचप्रमाणे ही दोन अफाट सैन्ये युद्धासाठी समोरासमोर उभी ठाकली होती. हे दृश्य अत्यंत भव्य आणि तितकेच भयानक होते, जे पाहून युद्धाच्या भीषणतेची जाणीव होते.

जेव्हा दोन अत्यंत मोठ्या शक्ती किंवा विचार एकमेकांसमोर उभे ठाकतात, तेव्हा त्यांच्यातील संघर्षाची तीव्रता स्पष्ट करण्यासाठी या ओवीचा वापर होतो. उदाहरण: दोन मोठ्या जागतिक कंपन्यांमधील व्यावसायिक स्पर्धा जेव्हा शिगेला पोहोचते, तेव्हा त्याचे वर्णन या ओवीने करता येईल.

संजय धृतराष्ट्राला कुरुक्षेत्रावरील दोन्ही सैन्यांच्या अफाट विस्ताराचे आणि त्यांच्यातील संघर्षाच्या सुरुवातीचे वर्णन करून सांगत आहे.