🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्थितीचे किंवा ब्रह्मस्थितीचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा साधक साधनेच्या उच्च शिखरावर पोहोचतो, तेव्हा त्याच्या अंतःकरणातून काम आणि क्रोध हे विकार नैसर्गिकरित्या गळून पडतात. इतकेच नाही, तर त्याचे मन देखील स्वतःचे चंचल अस्तित्व विसरून परमात्म्यात विलीन होते. ही अवस्था म्हणजे द्वैताचा नाश होऊन अद्वैताचा अनुभव येणे होय, जिथे मनाचा 'मी'पणा पूर्णपणे संपतो.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात रागावर नियंत्रण मिळवतो आणि शांत राहतो, तेव्हा आपल्याला या ओवीचा अर्थ समजतो. उदाहरणार्थ, कोणाशी वाद घालण्याऐवजी शांत राहून मनाला स्थिर ठेवणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे मुक्तीच्या अशा अवस्थेचे वर्णन करत आहेत जिथे मनाचे सर्व विकार नष्ट होतात.

ज्ञानेश्वर महाराज येथे निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्याचे किरण समुद्राच्या किंवा नदीच्या पाण्यात शिरतात, पण ते पाणी किरणांना भिजवू शकत नाही, तसेच ज्ञानी माणसाची कर्मे त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत. तो कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त असतो.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने करावे, 'मीच हे केले' असा अहंकार ठेवू नये. उदाहरणार्थ, एखादा खेळाडू जेव्हा संघासाठी खेळतो तेव्हा तो वैयक्तिक विक्रमापेक्षा खेळावर लक्ष केंद्रित करतो, ज्यामुळे तो दडपणाखाली येत नाही.

ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे स्पष्ट करताना ज्ञानेश्वर महाराज हे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अंतर्मुख होण्याचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांचा आणि भोगांचा त्याग करतो, तोच खऱ्या अर्थाने आत्मस्वरूपात स्थिर होऊ शकतो. इंद्रिये जेव्हा बाहेरच्या विषयांकडे धावतात, तेव्हा मन अशांत होते. परंतु, जेव्हा बुद्धीने या विषयांचे फोलपण ओळखून मनुष्य अंतरी वळतो, तेव्हा त्याला स्वतःमध्येच शाश्वत शांती आणि स्थिरता प्राप्त होते. ही अवस्था प्राप्त करण्यासाठी मनातील संशयाचा पूर्णपणे नाश होणे आवश्यक असते.

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या कामात लक्ष देतो. या ओवीनुसार, दिवसातून किमान १० मिनिटे शांत बसून बाह्य जगाचा विचार सोडून स्वतःच्या श्वासावर किंवा विचारांवर लक्ष केंद्रित केल्यास मानसिक ताण कमी होतो आणि एकाग्रता वाढते.

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात कसे स्थिर व्हावे, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करत आहेत.