←
शनिवार, 20 नोव्हेंबर 2027
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 147

तुज उचित कर्म करणें । परी फळासीं संगु न धरणें । आणि कुकर्माचेनि नांवें नेणें । प्रवृत्ती होआवें ॥ १४७ ॥

तुज उचित कर्म करणे । परी फळाशी संग न धरणे । आणि कुकर्माच्या नावानेही । प्रवृत्त न होणे ॥ १४७ ॥

"You are entitled to perform your duty, but not to the fruits of your actions. Do not let the fruit of action be your motive, and do not be attached to performing wrong deeds."

उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
संगु Noun
Sangu
आसक्ती किंवा ओढ
Attachment or longing
फळासीं Noun
Phalaasi
परिणामाशी किंवा फळाशी
With the fruit or result
कुकर्माचेनि Noun
Kukurmache ni
वाईट कर्माच्या
Of bad deeds
प्रवृत्ती Noun
Pravrutti
कल किंवा ओढ
Inclination or tendency

💡 अर्थ

तुला तुझे विहित कर्तव्य कर्म करणेच योग्य आहे, पण त्या कर्माच्या फळाची आशा धरू नकोस. तसेच, वाईट कर्मांकडे कधीही वळू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे भगवान श्रीकृष्णांचा निष्काम कर्मयोगाचा संदेश स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याचा अधिकार केवळ कर्म करण्यावर आहे, त्याच्या परिणामावर किंवा फळावर नाही. कर्माचे फळ काय मिळेल या चिंतेत अडकल्यास कर्माची गुणवत्ता खालावते. म्हणून, फळाची आसक्ती सोडून कर्तव्य भावनेने कर्म करावे. त्याचबरोबर, फळाची अपेक्षा नाही म्हणून चुकीचे मार्ग (कुकर्म) चोखाळणे किंवा आळस करणे हे देखील चुकीचे आहे. शुद्ध हेतूने केलेले कर्मच मोक्षदायक ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या खेळाडूने 'आपण जिंकू की हरू' या विचारापेक्षा 'आपण आपला सर्वोत्तम खेळ कसा खेळू' यावर लक्ष केंद्रित करणे, म्हणजेच निष्काम कर्म होय.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला फळाची आशा न धरता कर्तव्य कर्म करण्याचा (निष्काम कर्मयोग) उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 179

म्हणौनि कर्माचेनि आधारें । जो कर्मचि सांडूनि वावरे । तो कर्मत्यागी संसारे । तोचि एकु ॥

"Therefore, one who, while taking the support of action, moves about having abandoned the sense of action itself, he alone is the true renouncer in this world."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
कर्माचेनि Noun
Karmanicheni
कर्माच्या
Of action
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून / त्याग करून
Having abandoned
वावरे Verb
Vavare
वावरतो / वागतो
Behaves or moves about
संसारे Noun
Sansare
जगात / संसारात
In the world
एकु Adjective
Eku
एकच / अद्वितीय
Only one

💡 अर्थ

म्हणून जो माणूस आपली सर्व कामे करत असताना सुद्धा मनात कोणताही अहंकार न ठेवता वागतो, तोच या जगात खरा कामाचा त्याग करणारा (कर्मत्यागी) असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'नैष्कर्म्य' स्थितीचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, केवळ हातापायांनी कर्म करणे थांबवणे म्हणजे कर्मत्याग नव्हे. खरा कर्मत्यागी तोच आहे, जो बाहेरून सर्व कर्तव्ये पार पाडत असतानाही, अंतर्यामी 'मी हे कर्म करणारा आहे' या अहंकाराचा त्याग करतो. जो कर्माच्या फळाची अपेक्षा न धरता आणि कर्माशी स्वतःला न चिकटवता संसारात वावरतो, तोच खरा संन्यासी होय. कर्मात राहूनही कर्मापासून अलिप्त राहण्याची ही कला ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना, 'मी किती मोठे काम करतोय' असा गर्व न बाळगता आपले कर्तव्य आनंदाने पार पाडणे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने विजयाचा अहंकार न धरता केवळ खेळाचा आनंद घेण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायात श्रीकृष्ण कर्माचे आणि ज्ञानाचे दिव्य स्वरूप सांगत आहेत. येथे ज्ञानेश्वर महाराज अशा व्यक्तीचे वर्णन करत आहेत जिने कर्म करत असतानाही कर्माच्या बंधनातून मुक्तता मिळवली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 18

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥

जो कर्मामाजीं अकर्म पाहे । आणि अकर्मीं कर्म आहे । तोचि मनुष्यांत बुद्धिमंत होये । तोचि युक्तु सर्वकर्मी ॥

"One who sees inaction in action, and action in inaction, is wise among men."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
in action
अकर्म Noun
akarma
कर्तेपणाचा अभाव
inaction
पाहे Verb
pāhe
पाहतो
sees
बुद्धिमंत Adjective
buddhimanta
ज्ञानी
wise
युक्तु Noun
yuktu
योगी
yogi

💡 अर्थ

जो कर्मामध्ये अकर्म (कर्तेपणाचा अभाव) पाहतो आणि जो अकर्मामध्ये (काहीही न करण्याच्या स्थितीत) कर्म पाहतो, तोच माणसांमध्ये खरा बुद्धिमान आणि योगी आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे अत्यंत सूक्ष्म तत्व समजावून सांगतात. ज्ञानी पुरुष शरीराने कर्मे करत असतानाही 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, म्हणून त्याचे कर्म 'अकर्म' ठरते. याउलट, एखादा माणूस बाहेरून शांत बसलेला दिसला तरी त्याच्या मनात जर वासना आणि विचारांचे चक्र चालू असेल, तर ते 'अकर्म' नसून 'कर्म'च आहे. जो हा भेद ओळखतो, तोच खरा आत्मज्ञानी होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, घरातील कामे करताना ती आनंदाने आणि निस्वार्थ भावनेने केल्यास ती कष्टाची वाटत नाहीत.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्माचे गुपित सांगत आहेत, ज्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर माऊलींनी या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा