🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो आत्मविनाशाकडे नेणारा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादा रोग शरीराला आतून पोखरतो, त्याप्रमाणे संशय माणसाची बुद्धी, श्रद्धा आणि आत्मविश्वास नष्ट करतो. साधकाच्या प्रगतीमधील हा सर्वात मोठा अडथळा आहे, कारण संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही ध्येय गाठताना स्वतःच्या क्षमतेवर संशय घेऊ नका. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास पूर्ण केला असेल, पण ऐन वेळी स्वतःवर संशय घेतला, तर तो गोंधळून जाऊन सोपी उत्तरेही विसरू शकतो. म्हणून संशय सोडून आत्मविश्वासाने कृती करावी.

ज्ञानाच्या मार्गावर श्रद्धा किती महत्त्वाची आहे आणि संशय हा कसा विनाशाला कारणीभूत ठरतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे तोच खरा योगी. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती माणसाला विषयांकडे खेचतात. जो माणूस या इंद्रियांना आवरतो आणि विषयांच्या मोहातून मुक्त होतो, त्यालाच आत्मसुखाचा अनुभव येतो. हे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसते, तर ते अंतरात्म्यात असते. जेव्हा साधक बाह्य जगातील सुखाचा शोध थांबवून स्वतःच्या स्वरूपात विलीन होतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हाच खरा 'स्थिरप्रज्ञ' होय.

दैनंदिन जीवनात मनावर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासात मन लावणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपल्याला दीर्घकालीन यश आणि समाधान मिळते.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत योगाच्या पूर्णत्वाचे लक्षण सांगत आहेत. जेव्हा साधकाला 'मी देह नसून आत्मा आहे' हा अनुभव केवळ बुद्धीने नाही तर प्रत्यक्ष अनुभूतीने स्थिर होतो, तेव्हा तो योग सिद्ध झाला असे मानले जाते. अशा अवस्थेत साधक कर्माच्या पलीकडे जातो. त्याला कर्माची फळे किंवा बंधने बाधत नाहीत, कारण त्याचे 'मी करतो' हे कर्तृत्व संपलेले असते. आत्मज्ञानामुळे कर्माचे अस्तित्वच पुसले जाते.

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपल्याला त्या कामाचा ताण जाणवत नाही. उदा. अभ्यास करताना जर आपण विषयाशी एकरूप झालो, तर थकवा जाणवत नाही आणि कर्माचे ओझे वाटत नाही.

श्रीज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानामुळे कर्माची बंधने कशी सुटतात आणि योगाची पूर्णता कशी होते, याचे वर्णन करत आहेत.