🕉️संस्कृत सुभाषित

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की, कर्माचा त्याग करणे शक्य नाही आणि ते श्रेयस्करही नाही. म्हणून, हे अर्जुना, तू कोणत्याही शंकेशिवाय तुझ्या वाट्याला आलेले विहित कर्म म्हणजेच तुझा स्वधर्म आचरणात आण. स्वधर्माचे पालन करणे हाच मोक्षाचा आणि चित्तशुद्धीचा खरा मार्ग आहे. मनात कोणताही गोंधळ न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे हेच श्रेष्ठ आहे.

दैनंदिन जीवनात, प्रत्येकाने आपली जबाबदारी प्रामाणिकपणे पार पाडली पाहिजे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याचा स्वधर्म म्हणजे अभ्यास करणे. परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता किंवा आळस न करता अभ्यास करणे म्हणजे 'निभ्रांतपणे स्वधर्म आचरणे' होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) कोणत्याही शंकेशिवाय पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत, कारण कर्म करणे हे कर्म न करण्यापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वतःच्या आवडीनिवडीपेक्षा 'कर्तव्याला' प्राधान्य दिले पाहिजे. जे कर्म नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. फळाची आशा न धरता, केवळ कर्तव्य भावनेने ते कर्म पूर्ण करणे हाच खरा मार्ग आहे. यात आळस न करता तत्परतेने कृती करण्यावर भर दिला आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही रस्त्याने जात असताना कोणाला मदतीची गरज आहे, तर 'हे माझे काम नाही' असे न म्हणता, ती वेळची गरज ओळखून त्वरित मदत करणे म्हणजे 'अवसरेंकरूनि प्राप्त' कर्म करणे होय.

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की साधकाने आपली ऐहिक कर्तव्ये आसक्तीशिवाय कशी पार पाडावीत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्या बुद्धीचा आश्रय घेऊन योगी पुरुष आत्मस्वरूपाचा अनुभव घेतात, ती बुद्धी अत्यंत शुद्ध असते. संसारातील द्वंद्व, मोह किंवा वासना यांचा मळ तिला लागत नाही. ज्याप्रमाणे अग्नीला घाण लागत नाही, त्याप्रमाणे या आत्मनिष्ठ बुद्धीला कर्माचा किंवा फळाचा विटाळ होत नाही. येथे केवळ 'निवृत्ती' म्हणजे सर्व कर्मांच्या फळांचा त्याग आणि आत्मिक शांतीच वास करते. ही बुद्धी संसाराच्या प्रपंचापासून अलिप्त असते.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण गोंधळलेले असतो, तेव्हा आपली बुद्धी स्थिर ठेवण्याचा प्रयत्न करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी मन विचलित न होऊ देता शांतपणे पुढचा विचार करणे म्हणजे बुद्धीचा विटाळ टाळणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मनिष्ठ बुद्धीचे पावित्र्य आणि तिची स्थिरता समजावून सांगत आहेत.