शुक्रवार, 16 जुलै 2027
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 126

हें आदिमध्यरहित । स्वयें सिद्ध अपारित । याचें माप कोणाहीप्रत । न निघेचि गा ॥

"This is without beginning or middle, self-evident and infinite; its measure can never be found by anyone."

आदिमध्यरहित Adjective
ādimadhyarahita
सुरुवात आणि मध्य नसलेला
without beginning or middle
स्वयें सिद्ध Adjective
svayēṃ siddha
स्वतःहून सिद्ध असलेला
self-existent
अपारित Adjective
apārita
अमर्याद किंवा अफाट
infinite or boundless
माप Noun
māpa
मोजमाप किंवा प्रमाण
measurement
निघेचि Verb
nighēci
निघत नाही किंवा शक्य नाही
cannot be found or not possible

💡 अर्थ

हा आत्मा सुरुवातीशिवाय आणि मध्याशिवाय आहे. तो स्वतःच सिद्ध आणि अमर्याद आहे. याचे मोजमाप कोणालाही करता येत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे अनंतत्व स्पष्ट करतात. आत्मा हा अनादी आहे, म्हणजे त्याला सुरुवात नाही, आणि त्याला मध्यही नाही. तो 'स्वयंसिद्ध' आहे, म्हणजे त्याच्या अस्तित्वासाठी दुसऱ्या कोणत्याही पुराव्याची किंवा कारणाची गरज नाही. तो 'अपारित' म्हणजे मोजता न येणारा आहे. मानवी बुद्धी किंवा इंद्रिये ज्या गोष्टी मोजू शकतात, त्या मर्यादित असतात, पण आत्मा हा सर्व मर्यादांच्या पलीकडे असल्याने त्याचे 'माप' काढणे कोणालाही शक्य नाही. हे आत्मतत्व सर्वव्यापी आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण स्वतःला शरीराच्या किंवा बुद्धीच्या मर्यादांमध्ये अडकलेले समजतो, तेव्हा या ओवीचा विचार करावा. आपली खरी ओळख (आत्मा) ही अमर्याद आहे, हे समजल्यास आत्मविश्वास वाढतो. उदाहरणार्थ, परीक्षेत अपयश आले तरी ते तुमच्या आत्म्याचे मोजमाप नाही, कारण तुमचे स्वरूप त्यापेक्षा खूप मोठे आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्णांनी सांगितलेले आत्म्याचे अमर्याद आणि मोजता न येणारे स्वरूप ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 257

म्हणौनि समर्थें जे जे कीजे। तें तें इतरींही अनुष्ठिजे। मग तेंचि प्रमाण मानिजे। सामान्येंही॥

"Therefore, whatever the capable ones do, the same is practiced by others; and then that alone is accepted as the standard by common people."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthē̃
श्रेष्ठ किंवा सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/great person
अनुष्ठिजे Verb
Anuṣṭhijē
आचरण केले जाते
Is practiced or followed
प्रमाण Noun
Pramāṇa
आदर्श किंवा पुरावा
Standard or Authority
सामान्येंही Noun
Sāmānyē̃hī
सामान्य लोकांनी सुद्धा
Even by common people

💡 अर्थ

म्हणून मोठी किंवा समर्थ माणसे जे काही करतात, त्याचेच अनुकरण इतर लोक करतात. ते जे वागतात, त्यालाच सामान्य लोक योग्य मानतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, समाजात जे प्रभावशाली किंवा ज्ञानी लोक असतात, त्यांच्या कृतीचा प्रभाव सर्वसामान्यांवर पडतो. जर श्रेष्ठ व्यक्तीने धर्माचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर समाजही त्याच मार्गावर चालतो. म्हणून जबाबदार व्यक्तींनी आपले आचरण शुद्ध ठेवणे आवश्यक आहे, कारण ते समाजासाठी एक आदर्श (Standard) ठरते. हे भगवद्गीतेतील 'यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः' या श्लोकाचे निरूपण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुले आपोआप त्यांचे अनुकरण करतात. उदाहरणार्थ, वडिलांनी वेळेवर काम केले तर मुलेही वक्तशीरपणा शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींच्या आचरणाचा समाजावर काय परिणाम होतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 212

म्हणोनि विषयांचे चिंतन । तेचि सर्व अनर्थां आयतन । यालागीं सांडूनि द्यावें मन । सर्वथा हें ॥ २१२ ॥

"Therefore, the contemplation of sense-objects is the very abode of all calamities; hence, this tendency of the mind should be abandoned entirely."

विषयांचे Noun
Viṣayāñcē
इंद्रिय उपभोग्य वस्तूंचे
of sensory objects
चिंतन Noun
Cintana
सतत विचार करणे
contemplation
अनर्थां Noun
Anarthāṃ
संकटांचे किंवा विनाशाचे
of calamities or evils
आयतन Noun
Āyatana
घर किंवा आश्रयस्थान
abode or source
सांडूनि Verb
Sāṇḍūni
त्याग करून
having discarded
सर्वथा Adverb
Sarvathā
पूर्णपणे
entirely

💡 अर्थ

विषयांचे (भोगवस्तूंचे) सतत ध्यान करणे हेच सर्व संकटांचे मूळ स्थान आहे, म्हणून मनाचा हा स्वभाव पूर्णपणे सोडून दिला पाहिजे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जेव्हा मनुष्य आपल्या इंद्रियांच्या विषयांचे (जसे की चव, रूप, स्पर्श) सतत चिंतन करतो, तेव्हा त्याच्या मनात त्या विषयांबद्दल ओढ निर्माण होते. हे चिंतनच सर्व अनर्थांचे किंवा विनाशाचे माहेरघर आहे. विषयांच्या ध्यानामुळे बुद्धी विचलित होते आणि माणसाचा अध:पात होतो. म्हणून आत्मोन्नती साधू इच्छिणाऱ्याने आपले मन अशा विषयांच्या विचारांपासून पूर्णपणे बाजूला काढले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपल्याला एखाद्या ध्येयावर लक्ष केंद्रित करायचे असेल, तर अनावश्यक गोष्टींचे (उदा. सोशल मीडिया, जंक फूड) सतत विचार करणे टाळले पाहिजे, कारण हे विचारच आपल्या प्रगतीतील अडथळे ठरतात.

📌 संदर्भ

इंद्रियविषयांच्या चिंतनामुळे मानवी मनाचा अध:पात कसा होतो, याचे मानसशास्त्रीय विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा