🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, इंद्रियांच्या विषयांतून मिळणारे सुख हे आभासी आहे. ते सुख नसून दुःखाचे मूळ आहे. ज्याप्रमाणे कुपथ्य (अहितकारक आहार) केल्याने शरीरात रोग वाढतात, त्याचप्रमाणे इंद्रियांच्या आहारी गेल्याने मनुष्याला केवळ दुःख आणि अशांती प्राप्त होते. हे सुख क्षणभंगुर असून त्याचा शेवट नेहमीच कष्टदायक असतो. ज्ञानी पुरुष या सुखाला टाळतात कारण त्यांना त्याचे परिणाम माहित असतात.

जंक फूड खाताना चविष्ट वाटते, पण नंतर पोट बिघडते. तसेच तात्पुरत्या सुखाच्या मागे न लागता जे आपल्या हिताचे आहे तेच करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यासाऐवजी खेळणे तात्पुरते सुख देते, पण परीक्षेच्या वेळी तेच दुःखाचे कारण ठरते.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला इंद्रियजन्य सुखाचे परिणाम आणि ज्ञानी लोक त्यापासून दूर का राहतात हे समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्यांच्याकडे अधिकार आहे किंवा जे ज्ञानी आहेत, त्यांनी समाजासमोर आदर्श ठेवणे अत्यंत आवश्यक आहे. जरी ज्ञानी माणसाला स्वतःच्या स्वार्थासाठी कोणतेही कर्म करण्याची गरज उरलेली नसते, तरीही त्याने आपली कर्तव्ये चोख पार पाडली पाहिजेत. कारण सामान्य जनता नेहमी मोठ्यांचे किंवा श्रेष्ठांचे अनुकरण करत असते. जर समर्थांनी कर्माचा त्याग केला, तर समाज भरकटू शकतो. म्हणून लोकसंग्रहासाठी आणि समाजाला सन्मार्गावर ठेवण्यासाठी ज्ञानी पुरुषाने कर्म करत राहणे गरजेचे आहे.

जर तुम्ही एखाद्या गटाचे प्रमुख असाल, तर तुम्ही स्वतः शिस्त पाळली पाहिजे. उदाहरणार्थ, शिक्षकांनी स्वतः वेळेवर शाळेत आले पाहिजे, जेणेकरून विद्यार्थी त्यांचे पाहून वेळेचे महत्त्व शिकतील.

ज्ञानी आणि समर्थ व्यक्तींनी समाजासाठी आदर्श कसा निर्माण करावा, याचे मार्गदर्शन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्याशाची व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ प्रपंच सोडून वनात जाणे किंवा भगवी वस्त्रे परिधान करणे नव्हे. ज्याच्या अंतःकरणात कोणाबद्दलही मत्सर किंवा द्वेष उरलेला नाही आणि ज्याला भौतिक सुखांची किंवा फळांची कोणतीही आशा नाही, तोच खरा संन्यासी आहे. असा मनुष्य प्रपंचात राहूनही मनाच्या अवस्थेमुळे सदैव मुक्त असतो. द्वेष आणि आशा हेच माणसाला संसारात जखडून ठेवतात; ज्याने या दोघांवर विजय मिळवला, तोच नित्य संन्यासी होय.

दैनंदिन जीवनात आपण जेव्हा कोणाबद्दल मनात राग धरत नाही आणि कामाच्या फळाची चिंता न करता आपले कर्तव्य करतो, तेव्हा आपण मानसिक तणावातून मुक्त होतो. उदाहरण: एखाद्या मित्राने मदत केली नाही तरी त्याच्याबद्दल द्वेष न ठेवणे आणि स्वतःचे काम आनंदाने करणे.

खरा संन्यासी बाह्य रूपाने नाही तर अंतर्मनाने कसा ओळखावा, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.