मंगळवार, 26 जानेवारी 2027
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 208

म्हणौनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसा सूर्यु न शिवे राती। तैसे होय॥

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण ती कर्तेपणाला येत नाहीत; ज्याप्रमाणे सूर्य रात्रीला स्पर्श करत नाही, त्याप्रमाणे हे होते.

"Therefore, actions are indeed performed, but they do not lead to the sense of being the doer; just as the sun is never touched by the night, so it is."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
सूर्यु Noun
Sūryu
सूर्य
Sun
शिवे Verb
Śivē
स्पर्श करणे
To touch
राती Noun
Rātī
रात्र
Night

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे केली तरी त्या कर्मांचा अभिमान (मी केले असे वाटणे) राहत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्याला कधीच रात्र माहीत नसते, तसेच हे आहे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, आत्मज्ञानी पुरुष सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे कर्म करत आहे' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे सूर्य हा प्रकाशाचा स्रोत आहे आणि त्याच्या अस्तित्वामुळे रात्र कधीच त्याच्या समोर येऊ शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानी माणसाची कर्मे त्याला चिकटत नाहीत. तो कर्मांच्या फळांपासून आणि बंधनांपासून पूर्णपणे मुक्त असतो, कारण त्याच्या कर्मात 'मी' पणाचा अभाव असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण अभ्यास करताना किंवा घरातील कामे करताना 'मी खूप काम केले' असा गर्व न करता, ते आपले कर्तव्य समजून आनंदाने करावे. उदाहरण: परीक्षेत यश मिळाल्यावर 'मीच हुशार आहे' असे न म्हणता, 'हा माझ्या मेहनतीचा आणि गुरूंच्या आशीर्वादाचा भाग आहे' असे मानणे.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी व्यक्ती कर्माच्या बंधनातून कशी मुक्त राहते आणि कर्माचा अहंकार कसा सोडते, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 47

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । विहित जाण ॥ ४७ ॥

"Therefore, perform that action which is appropriate and righteous; know it to be your prescribed duty and perform it with mental resolve."

उचित Adjective
Uchita
योग्य/उचित
Appropriate/Proper
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While practicing/performing
सधर्म Noun
Sadharma
धर्माला धरून/स्वधर्म
Righteous/Own duty
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाचा निश्चय/स्वभाव
Mental disposition/Duty
विहित Adjective
Vihita
शास्त्रोक्त/नेमून दिलेले
Prescribed/Ordained
जाण Verb
Jana
समज/जाणून घे
Know/Understand

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे आचरणात आणल्याने आपल्या धर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच तू तुझे विहित कर्तव्य समजून मनापासून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने कर्माचा त्याग करण्याचा विचार करू नये, कारण प्रकृतीनुसार कर्म हे घडतच असते. त्याऐवजी, जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, जे शास्त्रशुद्ध (विहित) आहे आणि जे केल्याने समाजाचे व स्वतःचे कल्याण होते, असे 'स्वधर्म' रूपी कर्म करावे. मनाचा पूर्ण निश्चय करून, फळाची आशा न धरता आपले कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. अयोग्य कर्मापेक्षा आपले विहित कर्म करणे हेच श्रेयस्कर असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम ही आपली विहित कर्तव्ये (Duties) समजून प्रामाणिकपणे पूर्ण करावीत. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही याची चिंता करण्यापेक्षा 'अभ्यास करणे हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने वागणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे आचरण कसे करावे याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 77

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेंचि करीं तूं परम । मंगल मानूनि ॥ ७७ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and righteous, regarding it as supremely auspicious."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
आचरण करताना
While performing
सधर्म Noun
Sadharma
धर्माला धरून
Righteous
परम Adjective
Parama
अत्यंत/श्रेष्ठ
Supreme
मंगल Adjective
Maṃgala
पवित्र/शुभ
Auspicious
मानूनि Verb
Mānūni
मानून
Considering

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे धर्माला धरून आहे, तेच तू अत्यंत पवित्र आणि शुभ मानून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म करू नये. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे धर्माच्या चौकटीत बसणारे (सधर्म) आहे, तेच कर्म करावे. अशा कर्माला ओझे न मानता ते अत्यंत मंगलमय आणि ईश्वरी सेवा मानून करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य पवित्र भावनेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हेच 'उचित कर्म' आहे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता, आपले ज्ञान वाढवण्यासाठी आणि ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने (मंगल मानून) केल्यास त्याला अधिक आनंद आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्म आणि स्वधर्माचे पालन करणे हे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा