🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जो मनुष्य बाह्यतः सर्व कर्मे करतो, परंतु अंतर्यामी त्या कर्मांच्या फळाची अपेक्षा ठेवत नाही किंवा 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार बाळगत नाही, तो कर्मात असूनही कर्मापासून अलिप्त असतो. अशा व्यक्तीची कर्मे ज्ञानाच्या अग्नीत भस्म झालेली असतात, म्हणजेच ती त्याला संसाराच्या बंधनात अडकवू शकत नाहीत.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने करावे, पण त्याचे श्रेय घेण्याचा हव्यास टाळावा. उदाहरणार्थ, समाजसेवा करताना स्वतःच्या नावाच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवणे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्मातील अकर्माचे गुपित आणि ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनातून कसा मुक्त राहतो, हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला स्वधर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जे कर्म आपल्या प्रकृतीला साजेसे आहे आणि जे करताना विनाकारण ओझे वाटत नाही, तेच आपले खरे कर्तव्य होय. जेव्हा माणूस आपल्या स्वभावानुसार विहित कर्म करतो, तेव्हा त्याला थकवा किंवा मानसिक ताण जाणवत नाही. असे सहज कर्म करणे म्हणजेच स्वधर्माचे पालन करणे होय, जे मोक्षप्राप्तीसाठी अत्यंत आवश्यक आहे.

दैनंदिन जीवनात, एखाद्या व्यक्तीने आपल्या अंगभूत कौशल्यानुसार आणि आवडीनुसार क्षेत्र निवडून काम केले, तर ते काम त्याला ओझे न वाटता आनंदाने पूर्ण करता येते. उदाहरणार्थ, शिक्षकाने मनापासून शिकवणे हा त्याचा स्वधर्म आहे.

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला त्याचे नैसर्गिक कर्तव्य (स्वधर्म) ओझे न मानता पार पाडण्याचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे सूर्याचे प्रतिबिंब पाण्यात पडते, तेव्हा सूर्य पाण्यात असल्यासारखा वाटतो, परंतु पाणी सूर्याला स्पर्श करू शकत नाही किंवा त्याला ओले करू शकत नाही; त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष सर्व प्रकारची कर्मे करत असतानाही त्या कर्मांच्या फळांपासून किंवा दोषांपासून पूर्णपणे अलिप्त असतो. त्याचे शरीर कर्मात गुंतलेले असले तरी त्याचे चित्त आत्मस्वरूपात स्थिर असल्याने त्याला कर्माचे बंधन लागत नाही.

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण आपले कर्तव्य पूर्ण निष्ठेने करावे, पण त्या कामाच्या यशापयशाचा अहंकार किंवा अतिदुःख मानू नये. उदाहरणार्थ, खेळताना पूर्ण ताकदीने खेळावे, पण हार किंवा जीत मनाला लावून घेऊ नये.

संसारात राहून कर्मे करत असतानाही ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, याचे स्पष्टीकरण ज्ञानेश्वर महाराज येथे देत आहेत.