🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे रहस्य सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने नेहमी आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्मच केले पाहिजे. जे कर्म केल्याने आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच कर्म श्रेष्ठ असते. असे निस्वार्थ कर्म करणे हाच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ मिळवण्याचा खरा मार्ग आहे. चुकीच्या मार्गाने यश मिळवण्यापेक्षा, आपल्या कर्तव्याचे पालन करणे अधिक महत्त्वाचे आहे.

दैनंदिन जीवनात, समजा एखादा विद्यार्थी परीक्षेत पास होण्यासाठी कॉपी करण्याचा विचार करत असेल, तर त्याने हे लक्षात घेतले पाहिजे की त्याचे 'उचित कर्म' प्रामाणिकपणे अभ्यास करणे हे आहे. कष्टाने मिळवलेले यशच त्याला भविष्यात खरा 'पुरुषार्थ' किंवा प्रगती मिळवून देईल.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निस्पृहपणे आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने स्वधर्म पालनाचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म न करता, जे कर्म 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि न्याय्य आहे, तेच निवडावे. 'सधर्म' म्हणजे आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य पार पाडणे हाच खरा धर्म आहे. असे कर्म करताना ते अर्ध्यावट मनाने न करता 'परम' म्हणजे अत्यंत श्रेष्ठ दर्जाचे आणि 'मन लावूनि' म्हणजे पूर्ण एकाग्रतेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य ईश्वरार्पण बुद्धीने आणि तन्मयतेने करतो, तेव्हा तेच कर्म आपल्याला मोक्षाकडे नेते.

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास हेच आपले 'उचित कर्म' मानले पाहिजे. परीक्षेच्या भीतीपोटी न वाचता, ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

श्रीकृष्ण अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मस्थितीचे किंवा ब्रह्मस्थितीचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा एखादा साधक साधनेच्या उच्च शिखरावर पोहोचतो, तेव्हा त्याच्या अंतःकरणातून काम आणि क्रोध हे विकार नैसर्गिकरित्या गळून पडतात. इतकेच नाही, तर त्याचे मन देखील स्वतःचे चंचल अस्तित्व विसरून परमात्म्यात विलीन होते. ही अवस्था म्हणजे द्वैताचा नाश होऊन अद्वैताचा अनुभव येणे होय, जिथे मनाचा 'मी'पणा पूर्णपणे संपतो.

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात रागावर नियंत्रण मिळवतो आणि शांत राहतो, तेव्हा आपल्याला या ओवीचा अर्थ समजतो. उदाहरणार्थ, कोणाशी वाद घालण्याऐवजी शांत राहून मनाला स्थिर ठेवणे.

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे मुक्तीच्या अशा अवस्थेचे वर्णन करत आहेत जिथे मनाचे सर्व विकार नष्ट होतात.