←
बुधवार, 20 मे 2026
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 139

म्हणोनि तूं अर्जुना | झणीं चित्तीं वाहासी खेदना | जे हे आद्यंतही पाहातां ना | सर्वथा नाहीं ॥ १३९ ॥

म्हणोनि तू अर्जुना, मनात मुळीच दुःख करू नकोस; कारण हे (जन्म-मृत्यूचे चक्र) सुरुवातीला आणि शेवटीही पाहिले तर मुळीच अस्तित्वात नाही.

"Therefore, Arjuna, do not let your heart be filled with sorrow; for if you look at the beginning and the end, this does not exist at all."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
मुळीच / चुकूनही
At all / By any means
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Sorrow / Grief
आद्यंतही Noun
Adyantahi
सुरुवात आणि शेवट
Beginning and end
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे
Entirely

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनात दुःख करू नकोस. कारण हे जग किंवा हे नातेसंबंध सुरुवातीलाही नव्हते आणि शेवटीही नसणार आहेत, ते केवळ मध्येच भासतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सांगतात की, ज्या गोष्टीचा आदि (सुरुवात) नाही आणि ज्याचा अंत (शेवट) निश्चित आहे, ती गोष्ट मधल्या काळात सत्य वाटली तरी ती केवळ एक आभास किंवा माया आहे. आत्मा हा नित्य आणि शाश्वत आहे, तर शरीर आणि सांसारिक नाती ही अनित्य आहेत. जे मुळात अस्तित्वातच नाही, त्याच्या नाशाचा शोक करणे व्यर्थ आहे. हा सांख्य योगाचा गाभा आहे की जे त्रिकालाबाधित सत्य नाही, त्याबद्दल मोह ठेवू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की ती गोष्ट आपण जन्माला येताना सोबत आणली नव्हती आणि मृत्यूनंतरही ती सोबत राहणार नाही. उदाहरणार्थ, संपत्ती किंवा पद गेल्यावर खचून न जाता, ते तात्पुरते होते हे ओळखून मनाची शांती टिकवून ठेवावी.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की भौतिक जग आणि मोह हे मायावी आहेत, त्यामुळे शोक करणे अयोग्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 58

म्हणोनि कर्म सांडिजे । कीं नैष्कर्म्य होइजे । हें न घडे सहजे । कवणे काळीं ॥ ५८ ॥

"Therefore, renouncing action or achieving a state of actionlessness is never naturally possible at any time."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडून देणे
To abandon or give up
नैष्कर्म्य Noun
Naiṣkarmya
कर्मरहित अवस्था
State of actionlessness
सहजे Adverb
Sahajē
सहजपणे
Naturally or easily
काळीं Noun
Kāḷīṃ
वेळेत किंवा काळात
In time

💡 अर्थ

म्हणून कर्म सोडून देणे किंवा कर्मापासून पूर्णपणे मुक्त होणे हे कोणत्याही वेळी सहज शक्य नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जोपर्यंत मनुष्य देहधारी आहे, तोपर्यंत कर्माचा पूर्ण त्याग करणे अशक्य आहे. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवले म्हणजे माणूस 'नैष्कर्म्य' (कर्मरहित) होत नाही. प्रकृतीचे गुण माणसाला सतत काही ना काही करण्यास भाग पाडतात. त्यामुळे कर्माचा कंटाळा करून किंवा ते सोडून देऊन मुक्ती मिळत नाही, तर फळाची अपेक्षा न ठेवता कर्म करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे सोडले तर तो ज्ञानी होऊ शकत नाही; त्याला कृती करावीच लागेल.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज कोणत्याही सजीवासाठी कर्माची अपरिहार्यता स्पष्ट करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 335

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हे सांडूनि उचिता । अनुचित न करीं ॥

म्हणून तू आता, हे पांडुपुत्रा अर्जुना, गोंधळून जाऊ नकोस. जे तुझे योग्य कर्तव्य आहे ते सोडून अयोग्य गोष्ट करू नकोस.

"Therefore, O Arjuna, do not be deceived; do not abandon your rightful duty to do what is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
Having abandoned
उचिता Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित कर्तव्य
Proper or rightful duty
अनुचित Adjective
Anuchita
अयोग्य
Improper or wrong

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळू नकोस. तुझे जे खरे कर्तव्य आहे ते सोडून चुकीचे वागू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा दयेपोटी स्वधर्म त्यागणे हे अनुचित आहे. क्षत्रियाचे कर्तव्य युद्ध करणे हे आहे. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) सोडून संन्यास घेण्याचा विचार केलास, तर ते तुझ्यासाठी अयोग्य ठरेल. जीवनात संभ्रम निर्माण झाला तरी आपल्या मूळ कर्तव्यापासून ढळू नये, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगात आपले कर्तव्य सोडून पळून जावेसे वाटते, तेव्हा ही ओवी आठवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी अभ्यास सोडून देणे हे 'अनुचित' आहे, उलट धैर्याने सामोरे जाणे हे 'उचित' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत आणि मोहापायी कर्तव्य सोडू नको असे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा