🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, जो साधक बाह्य जगातील क्षणभंगुर सुखांचा मोह सोडतो आणि आपले चित्त अंतर्मुख करतो, त्याला खऱ्या शाश्वत आनंदाची प्राप्ती होते. इंद्रियांचे विषय हे तात्पुरते सुख देतात, पण आत्मसुख हे अक्षय असते. जेव्हा मन बाह्य जगातून निवृत्त होऊन आत्मस्वरूपात विलीन होते, तेव्हा साधक परमानंदात मग्न होतो. ही अवस्था म्हणजे केवळ बाह्य त्याग नसून अंतरीक समृद्धी आहे.

दैनंदिन जीवनात आपण सतत मोबाईल, टीव्ही किंवा इतरांच्या मतांमध्ये सुख शोधतो. त्याऐवजी दिवसातून १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या श्वासावर लक्ष केंद्रित केल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते, जे बाह्य सुखापेक्षा श्रेष्ठ आहे.

बाह्य विषयांचा त्याग करून अंतरात्म्यात सुख शोधणाऱ्या साधकाच्या स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते सांगतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजेच विहित कर्तव्य कधीही टाळू नये. ज्या कर्माच्या पालनाने आपल्याला परम धर्माची किंवा आध्यात्मिक उन्नतीची प्राप्ती होते, असे कर्म केवळ कर्तव्य म्हणून न करता ते अत्यंत प्रेमाने (सप्रेम) आणि शास्त्राने सांगितलेल्या नियमांनुसार (यथाविधी) पार पाडावे. कर्माकडे बघण्याचा दृष्टिकोन हा भक्तीचा असावा, तरच ते कर्म बंधनातून मुक्त करणारे ठरते.

आपल्याला दिलेले काम किंवा कर्तव्य हे ओझे न मानता ते आनंदाने आणि शिस्तीने पूर्ण करावे. उदाहरण: विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास हा केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि नियोजित वेळेत पूर्ण करावा.

श्री ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाच्या स्थितीचे वर्णन करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या परब्रह्मातून निर्माण झाले आहे, जो या सृष्टीचा उगम आहे, त्या मूळ स्वरूपाशी ज्याचे मन एकरूप झाले आहे, तोच खरा योगी होय. ज्याप्रमाणे नदी समुद्रात मिळाल्यावर तिचे वेगळे अस्तित्व संपते आणि ती शांत होते, त्याप्रमाणे ज्याचे मन ईश्वराच्या ठिकाणी स्थिर झाले आहे, त्यालाच परमानंदाची प्राप्ती होते.

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना आपले मन विचलित होऊ न देता, त्या कामाच्या मूळ उद्देशावर लक्ष केंद्रित करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ पुस्तकावर लक्ष न देता त्यातील ज्ञानाशी एकरूप व्हावे.

सृष्टीच्या मूळ तत्वाशी एकरूप झालेल्या आत्मज्ञानी पुरुषाच्या मनाची स्थिती ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.