←
शुक्रवार, 30 मे 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 143

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे मनोधर्म । हेचि परम पुरुषार्थ । पाविजे तेणें ॥

"Therefore, perform the appropriate duty with a focused mind; by doing so, one attains the supreme goal."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Proper/Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरावे Verb
Aacharave
करावे/आचरणात आणावे
To practice/perform
मनोधर्म Noun
Manodharma
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction
परम Adjective
Parama
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थ Noun
Purushartha
जीवनाचे ध्येय
Goal of human life
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्तव्य आहे, ते मनापासून करावे. यामुळेच माणसाला जीवनाचे सर्वोच्च ध्येय प्राप्त होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्म (कर्तव्य) अत्यंत निष्ठेने आणि शुद्ध अंतःकरणाने पार पाडले पाहिजे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने कर्म करतो, तेव्हा ते कर्मच आपल्याला मोक्षाप्रत किंवा परम पुरुषार्थाप्रत घेऊन जाते. हेच कर्मयोगाचे मर्म आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा एखादा डॉक्टर रुग्णाची सेवा केवळ पैसे मिळवण्यासाठी न करता आपले कर्तव्य समजून करतो, तेव्हा त्याला मिळणारे समाधान हाच 'परम पुरुषार्थ' असतो.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्माचे पालन करण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 65

म्हणोनि अर्जुना सांगो किती । जे हे साम्यबुद्धि पावती । तेचि देहधारी होती । परब्रह्म ॥ ६५ ॥

"Therefore, Arjuna, how much can I say? Those who attain this equanimity, they are the Supreme Brahman in embodied form."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
साम्यबुद्धि Noun
Sāmyabuddhi
समत्व बुद्धी
Equanimity of mind
पावती Verb
Pāvatī
प्राप्त करतात
Attain
देहधारी Adjective
Dehadhārī
शरीर धारण केलेले
Embodied
परब्रह्म Noun
Parabrahma
सर्वोच्च तत्व
Supreme Reality

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, मी तुला किती सांगू? ज्यांना ही समबुद्धी प्राप्त होते, ते मानवी शरीरात असूनही प्रत्यक्ष परब्रह्मच होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत समत्व बुद्धीचे (Equanimity) महत्त्व विशद करतात. जेव्हा साधकाला सर्व चराचर सृष्टीत एकाच परमात्म्याचे दर्शन घडते, तेव्हा त्याच्या मनात भेदाभेद उरत नाही. अशी 'साम्यबुद्धी' प्राप्त झालेली व्यक्ती जरी देहाने या जगात वावरत असली, तरी ती स्वरूपाने परब्रह्मच असते. त्यांच्यासाठी जन्म-मरणाचे फेरे संपलेले असतात कारण त्यांनी जिवंतपणीच मोक्ष अनुभवलेला असतो. हेच जीवन्मुक्त अवस्थेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणाशीही भेदभाव न करता सर्वांशी प्रेमाने आणि समानतेने वागणे, हे या ओवीचे सार आहे. उदाहरणार्थ, कामाच्या ठिकाणी वरिष्ठ आणि कनिष्ठ असा भेदभाव न करता सर्वांच्या श्रमाचा सारखाच आदर करणे.

📌 संदर्भ

ज्यांनी समत्व बुद्धी प्राप्त केली आहे, त्यांच्या श्रेष्ठ स्थितीचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 322

म्हणौनि तोचि स्थिरप्रज्ञु । जो इंद्रियांचा निग्रहो करी । आणि विषयांतें विसरोनि । आत्मसुखीं निमग्न राहे ॥

"Therefore, he alone is of steady wisdom, who restrains his senses and, forgetting the objects of the senses, remains absorbed in the bliss of the Self."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
स्थिरप्रज्ञु Adjective
Sthitaprajnu
स्थिर बुद्धी असलेला
One with steady wisdom
इंद्रियांचा Noun
Indriyancha
ज्ञानेंद्रियांचा
Of the senses
निग्रहो Noun
Nigraho
ताबा किंवा संयम
Restraint or control
विषयांतें Noun
Vishayante
इंद्रियांच्या विषयांना
Sensory objects
विसरोनि Verb
Visaroni
विसरून
Forgetting
आत्मसुखीं Noun
Atmasukhi
आत्म्याच्या आनंदात
In the bliss of the self
निमग्न Adjective
Nimagna
पूर्णपणे मग्न
Absorbed

💡 अर्थ

म्हणून तोच खरा स्थिर बुद्धीचा माणूस आहे, जो आपल्या इंद्रियांवर ताबा मिळवतो आणि बाह्य विषयांचा मोह सोडून स्वतःच्या आत्मिक सुखात मग्न राहतो.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे तोच खरा योगी. इंद्रिये ही चंचल असतात आणि ती माणसाला विषयांकडे खेचतात. जो माणूस या इंद्रियांना आवरतो आणि विषयांच्या मोहातून मुक्त होतो, त्यालाच आत्मसुखाचा अनुभव येतो. हे सुख बाह्य जगावर अवलंबून नसते, तर ते अंतरात्म्यात असते. जेव्हा साधक बाह्य जगातील सुखाचा शोध थांबवून स्वतःच्या स्वरूपात विलीन होतो, तेव्हाच त्याला शाश्वत शांती मिळते. हाच खरा 'स्थिरप्रज्ञ' होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात मनावर ताबा मिळवणे आवश्यक आहे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी टीव्ही किंवा मोबाईलचा मोह टाळून अभ्यासात मन लावणे म्हणजे इंद्रिय निग्रह होय. यामुळे आपल्याला दीर्घकालीन यश आणि समाधान मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्थिरप्रज्ञ पुरुषाची लक्षणे सांगत आहेत, ज्याने आपल्या इंद्रियांवर विजय मिळवला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा