←
शुक्रवार, 11 एप्रिल 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 260

म्हणोनि आपुला जो स्वधर्मु । तोचि परम मंगलु आश्रमू । जरी होय अतिविषमु । तरी तोचि अनुष्ठावा ॥ २६० ॥

"Therefore, one's own duty is the most auspicious refuge. Even if it is very difficult, one should practice only that."

स्वधर्मु Noun
svadharmu
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
मंगलु Adjective
maṅgalu
पवित्र किंवा कल्याणकारी
Auspicious or sacred
आश्रमू Noun
āśramū
आश्रयस्थान किंवा विसावा
Refuge or abode
अतिविषमु Adjective
ativiṣamu
अत्यंत कठीण किंवा विषम
Extremely difficult
अनुष्ठावा Verb
anuṣṭhāvā
आचरावा किंवा पालन करावे
Should be practiced

💡 अर्थ

म्हणून आपला जो स्वधर्म (स्वतःचे कर्तव्य) आहे, तोच सर्वात पवित्र आणि कल्याणकारी आहे. तो आचरण्यास कितीही कठीण वाटला, तरी त्याचेच पालन करावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे अनन्यसाधारण महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने दुसऱ्याच्या कर्तव्याचे किंवा धर्माचे अनुकरण करू नये, कारण ते दिसायला सोपे वाटले तरी ते आपल्या प्रकृतीला साजेसे नसते. आपला स्वधर्म, जो आपल्याला आपल्या स्वभावानुसार आणि परिस्थितीनुसार प्राप्त झाला आहे, तोच आपल्यासाठी परम मंगलमय आहे. जरी तो स्वधर्म आचरताना अत्यंत कठीण (अतिविषम) वाटला किंवा त्यात कष्ट असले, तरीही त्याचेच निष्ठेने पालन करावे, कारण त्यातच आत्मोन्नती सामावलेली असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

प्रत्येकाने दुसऱ्याच्या यशाची किंवा कामाची नक्कल न करता आपल्या स्वतःच्या जबाबदाऱ्या पार पाडाव्यात. उदाहरण: एखाद्या विद्यार्थ्याला गणितात रस असेल तर त्याने मित्राचे पाहून जबरदस्तीने वैद्यकीय क्षेत्राकडे न वळता गणितातच प्रगती करावी, कारण तोच त्याचा स्वधर्म आहे.

📌 संदर्भ

श्री ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे श्रेष्ठत्व आणि त्याचे पालन करण्याची आवश्यकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 180

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । हे दोन्ही संभ्रम । सांडूनि देईं ॥ १८० ॥

"Therefore, give up the confusion regarding what is proper action and what is improper action."

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित
Proper or prescribed
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Action or duty
अधर्म Noun
Adharma
अयोग्य किंवा चुकीचे वर्तन
Unrighteousness or wrong action
संभ्रम Noun
Sambhrama
गोंधळ किंवा संशय
Confusion or doubt
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Discarding or leaving

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे अयोग्य कर्म आहे, या दोन्हीबद्दलचा गोंधळ तू सोडून दे.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला निष्काम कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. जेव्हा मनुष्य कर्माच्या फळाची आशा सोडतो, तेव्हा त्याच्या मनात 'काय करावे' (विहित कर्म) आणि 'काय करू नये' (अकर्म किंवा अधर्म) याबद्दल संभ्रम निर्माण होऊ शकतो. महाराज म्हणतात की, तू केवळ तुझे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाड. कर्माच्या स्वरूपाबद्दल किंवा त्याच्या परिणामाबद्दल कोणताही मानसिक गोंधळ मनात ठेवू नकोस. कर्माचे फळ ईश्वराच्या हाती सोपवून केवळ कर्तव्यावर लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'हे काम केल्यावर मला काय फायदा होईल?' असा विचार करण्यापेक्षा 'हे माझे कर्तव्य आहे' या भावनेने काम करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या कर्मचाऱ्याने पदोन्नतीची चिंता करण्यापेक्षा आपले काम प्रामाणिकपणे पूर्ण करण्यावर लक्ष द्यावे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील 'कर्मण्येवाधिकारस्ते' या श्लोकाचे निरूपण करताना, ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यांमधील मानसिक द्वंद्व सोडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 83

जेथें अर्जुना हें संन्यासी । आणि योगी या दोन्हींपाशीं । एकचि फळ मानसीं । निश्चित असे ॥ ८३ ॥

"Where, O Arjuna, for both the Sanyasi and the Yogi, there is certainly only one fruit in mind."

संन्यासी Noun
sanyasi
ज्ञानाचा मार्ग अनुसरणारा
Renunciant / Follower of knowledge path
योगी Noun
yogi
कर्मयोग आचरणारा
Practitioner of selfless action
दोन्हींपाशीं Pronoun
donhipashi
दोघांच्या जवळ
With both of them
फळ Noun
phal
साध्य किंवा परिणाम
Result or Fruit
मानसीं Noun
manasi
मनामध्ये
In the mind
निश्चित Adjective
nishchit
खात्रीशीर
Certain / Sure

💡 अर्थ

अर्जुना, संन्यासी आणि योगी या दोघांनाही शेवटी एकच फळ मिळते, हे तू मनात पक्के समज.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (सांख्य मार्ग) आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग वाटले तरी त्यांचे अंतिम साध्य एकच आहे. संन्यासी ज्ञानाच्या बळावर ज्या मोक्षपदाला पोहोचतात, त्याच परमपदाला निष्काम कर्म करणारे योगीही पोहोचतात. या दोन्ही मार्गांच्या फळामध्ये कोणताही फरक नाही, हे सत्य अर्जुनाने अंतःकरणात ठसवावे असा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण कोणतेही काम करत असताना, ते काम फळाची अपेक्षा न ठेवता केल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ गुणांचा विचार न करता विषयाच्या ज्ञानासाठी अभ्यास केल्यास तणाव कमी होतो आणि यशही मिळते.

📌 संदर्भ

ज्ञानमार्ग आणि कर्ममार्ग या दोन्ही मार्गांचे अंतिम साध्य एकच आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा