←
शुक्रवार, 11 एप्रिल 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 69

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । तेंचि योगु जाण । म्हणूनि दोन्ही एकचि हें प्रमाण । मानिजे गा ॥

"Where there is this Sanyasa, O Arjuna, know that to be Yoga itself; therefore, let both be regarded as one."

संन्यासपण Noun
Sanyaspan
संन्यासाची वृत्ती किंवा त्याग
State of renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा ईश्वराशी जोडले जाणे
Path of selfless action
प्रमाण Noun
Praman
सत्य किंवा पुरावा
Truth or standard
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे किंवा समजावे
Should be considered
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्हीही (संन्यास आणि योग)
Both

💡 अर्थ

हे अर्जुना, ज्याला आपण संन्यास म्हणतो, तोच खरोखर योग आहे. त्यामुळे संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत असे तू मान.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास आणि योग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की कर्म सोडणे म्हणजे संन्यास आणि कर्मात राहणे म्हणजे योग. परंतु, ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कारण दोघांचेही ध्येय अहंकाराचा त्याग करणे हेच असते. बाह्य कृती वेगळी दिसली तरी अंतर्यामीची स्थिती एकच असते. जो फळाची आशा सोडून कर्म करतो, तो संन्यासीच असतो. म्हणून या दोन्ही मार्गांत कोणताही भेद मानू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि फळाची अपेक्षा न करता काम करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा मेळ घालणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ ज्ञानासाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग नसून ते मुळात एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 89

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानअसिनात्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहला । हा संशयो हृदयीं संचला । तो ज्ञानशस्त्रें आपुलां । संहारु कीजे ॥ ८९ ॥

"Therefore, this doubt that has arisen from ignorance and is settled in the heart, should be destroyed with the weapon of knowledge."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
अज्ञानापासोनि Noun
Ajnanapasoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयो Noun
Sanshayo
संशय किंवा शंका
Doubt
हृदयीं Noun
Hrudayi
मनात किंवा अंतःकरणात
In the heart or mind
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jnanashastre
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
संहारु Noun
Sanharu
नाश किंवा विनाश
Destruction
कीजे Verb
Kije
करावा
Should be done

💡 अर्थ

म्हणून अज्ञानामुळे निर्माण झालेला आणि तुझ्या मनात घर करून बसलेला हा संशय, तू स्वतःच्या ज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करून टाक.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मनुष्याच्या मनातील संशय हा केवळ अज्ञानातून जन्माला येतो. हा संशय आत्मस्वरूपाच्या विस्मरणाने दृढ होतो आणि प्रगतीच्या मार्गात अडथळा ठरतो. ज्याप्रमाणे अंधार घालवण्यासाठी प्रकाशाची गरज असते, त्याप्रमाणे अज्ञानामुळे निर्माण झालेला संशय नष्ट करण्यासाठी 'विवेक' आणि 'आत्मज्ञान' या शस्त्रांचा वापर करणे आवश्यक आहे. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत कर्मयोग साध्य होत नाही, म्हणून ज्ञानाने त्याचा संहार करणे हाच एकमेव मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

अभ्यास करताना किंवा एखादे नवीन काम करताना 'मला हे जमेल का?' असा संशय मनात आला, तर विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवून तो संशय दूर करावा आणि आत्मविश्वासाने कामाला लागावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला अज्ञानातून उत्पन्न झालेला संशय आत्मज्ञानाच्या तलवारीने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 22

यावदेतान्निरीक्षेऽहं योद्धुकामानवस्थितान् । कैर्मया सह योद्धव्यमस्मिन् रणसमुद्यमे ॥ २२ ॥

तैसेचि ते अठराही अक्षौहिणी । जेथ उभीं ठाकलीं असतीं दोन्ही । सैन्यें तेथें चक्रपाणी । रथु नेला ॥ २२ ॥

"In the same way, where the eighteen Akshauhini armies were standing, there Lord Krishna led the chariot."

अठराही Adjective
Aṭharāhī
अठरा
Eighteen
अक्षौहिणी Noun
Akṣauhiṇī
सैन्य मोजण्याचे एक प्राचीन माप
A large military unit
चक्रपाणी Noun
Cakrapāṇī
श्रीकृष्ण (ज्याच्या हातात चक्र आहे)
Lord Krishna
रथु Noun
Rathu
रथ
Chariot
नेला Verb
Nelā
घेऊन गेले
Took or Led
दोन्ही Adjective
Donhī
दोन्ही बाजूंची
Both sides

💡 अर्थ

ज्या ठिकाणी दोन्ही बाजूंची अठरा अक्षौहिणी सैन्य उभी होती, त्या ठिकाणी भगवान श्रीकृष्णांनी रथ नेला.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत वर्णन करतात की, अर्जुनाच्या विनंतीचा मान राखून भगवान श्रीकृष्णांनी (चक्रपाणी) रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी नेला. कौरवांची अकरा आणि पांडवांची सात अशी एकूण अठरा अक्षौहिणी सेना जिथे युद्धासाठी सज्ज होऊन उभी होती, त्या रणभूमीच्या मध्यभागी रथाची स्थापना केली. हे श्रीकृष्णाचे आपल्या भक्ताप्रती असलेले प्रेम आणि त्याचे सारथ्य करण्याचे कर्तव्य दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या अनुभवी व्यक्तीला किंवा ईश्वराला आपला मार्गदर्शक मानतो, तेव्हा ते आपल्याला योग्य वेळी योग्य ठिकाणी पोहोचवतात. उदाहरण: कठीण प्रसंगात गोंधळून न जाता आपल्या गुरूंच्या सल्ल्यावर विश्वास ठेवल्यास आपल्याला योग्य मार्ग सापडतो.

📌 संदर्भ

अर्जुनाने श्रीकृष्णाला रथ दोन्ही सैन्यांच्या मध्ये नेण्यास सांगितले जेणेकरून तो युद्धासाठी आलेल्या वीरांचे निरीक्षण करू शकेल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा