←
सोमवार, 17 मार्च 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 34

अकीर्तिं चापि भूतानि कथयिष्यन्ति तेऽव्ययाम् । संभावितस्य चाकीर्तिर्मरणादतिरिच्यते ॥

आणि अकीर्ति जे होईल । ती कल्पांतींही न सरैल । आणि मरणाहूनि थोरैल । दुःख तें गा ॥ ३४ ॥

"And people will speak of your everlasting infamy; and for one who has been honored, dishonor is worse than death."

अकीर्ति Noun
Akirti
बदनामी किंवा अपकीर्ती
Infamy or Dishonor
कल्पांतींही Adverb
Kalpantihi
युगाच्या अंतापर्यंत
Until the end of time
न सरैल Verb
Na Sarail
संपणार नाही
Will not end
मरणाहूनि Noun
Maranahuni
मरणापेक्षा
Than death
थोरैल Adjective
Thorail
मोठे किंवा जास्त
Greater or More

💡 अर्थ

और तुम्हारी जो अपकीर्ति होगी, वह युगों-युगों तक समाप्त नहीं होगी। सम्मानित व्यक्ति के लिए अपकीर्ति मृत्यु से भी बढ़कर दुःखदायी होती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्तव्यापासून परावृत्त होण्याचे परिणाम सांगत आहेत. ते म्हणतात की, जर तू युद्ध सोडून पळालास, तर लोक तुझ्या शौर्यावर शंका घेतील आणि तुझी अपकीर्ती करतील. ही अपकीर्ती युगायुगांपर्यंत टिकून राहील. ज्या माणसाने समाजात प्रतिष्ठा आणि मान मिळवला आहे, त्याच्यासाठी अपमानाचे जगणे हे प्रत्यक्ष मृत्यूपेक्षाही अधिक क्लेशदायक असते. म्हणून क्षत्रियाने आपल्या स्वधर्माचे पालन करून सन्मानाने वागले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या कामात प्रामाणिक राहणे महत्त्वाचे आहे. जर आपण चुकीच्या मार्गाने गेलो तर समाजात आपली प्रतिमा डागाळते, जी पुन्हा सुधारणे कठीण असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेत चोरी करणे किंवा कामात भ्रष्टाचार करणे यामुळे होणारी बदनामी आयुष्यभर पाठलाग करते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार न पाडल्यास होणाऱ्या सामाजिक आणि वैयक्तिक परिणामांची जाणीव करून देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 62

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं गा मार्गु । जैसा एकाचि कार्यालागु । दोनी हात ॥ ६२ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; like two hands working for the same purpose."

म्हणोनि Adverb
Mhaṇoni
म्हणून
therefore
संन्यासु Noun
Sannyāsu
संन्यास (त्याग)
renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग
path of action
एकचि Adjective
Ekaci
एकच
only one
कार्यालागु Noun
Kāryālāgu
कामासाठी
for the task
दोनी Adjective
Donī
दोन
two
हात Noun
Hāta
हात
hands

💡 अर्थ

इसलिए संन्यास और योग एक ही मार्ग हैं; जैसे एक ही कार्य को सिद्ध करने के लिए दो हाथों का उपयोग किया जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास (ज्ञानमार्ग) आणि योग (कर्ममार्ग) यांच्यातील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना हे दोन मार्ग वेगळे वाटतात, परंतु माऊली सांगतात की ते एकाच ध्येयाची दोन साधने आहेत. ज्याप्रमाणे एखादे कार्य पूर्ण करण्यासाठी दोन्ही हात एकत्र काम करतात, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञान प्राप्त करण्यासाठी संन्यास आणि योग हे एकमेकांना पूरक आहेत. संन्यासात फळाचा त्याग असतो, तर योगात कर्माद्वारे ईश्वराची भक्ती असते. शेवटी दोन्हीचा परिणाम एकच असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात विचार आणि कृती यांचा समन्वय असावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी फक्त 'अभ्यास करावा' हा विचार (ज्ञान) असून चालत नाही, तर प्रत्यक्ष 'अभ्यास करणे' (कृती) ही तितकीच आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे भिन्न नसून एकच आहेत, हे पटवून देण्यासाठी माऊलींनी दिलेले उदाहरण.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 166

नासतो विद्यते भावो नाभावो विद्यते सतः । उभयोरपि दृष्टोऽन्तस्त्वनयोस्तत्त्वदर्शिभिः ॥

जेथें न येणें ना जाणें । न वाढणें ना सुकणें । तें अविनाश म्हणिजे जाणें । तत्त्ववेत्त्यां ॥

"Where there is no coming or going, no growth or decay; that is known as the Indestructible by the knowers of Truth."

येणें Noun
Yene
येणे (जन्म)
Coming or birth
जाणें Noun
Jane
जाणे (मृत्यू)
Going or death
वाढणें Noun
Vadhne
वृद्धी होणे
Growth
सुकणें Noun
Sukne
क्षीण होणे किंवा सुकणे
Decay or withering
अविनाश Adjective
Avinash
ज्याचा नाश होत नाही असा
Indestructible
तत्त्ववेत्त्यां Noun
Tattvavettyan
सत्य जाणणारे ज्ञानी
Knowers of the ultimate truth

💡 अर्थ

जिसमें न आना है न जाना, न वृद्धि है न क्षय, उसे ही तत्वज्ञानी 'अविनाशी' कहते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा 'सत्य' वस्तूचे लक्षण सांगतात. जे खरोखर अस्तित्वात आहे (सत्), त्याला जन्म-मृत्यू नसतो, म्हणजेच त्याचे येणे-जाणे नसते. भौतिक गोष्टींप्रमाणे त्यात वाढ होत नाही किंवा काळानुसार ते क्षीण होत नाही. जे काळाच्या पलीकडे आहे आणि ज्याचा कधीही नाश होत नाही, त्यालाच ब्रह्म किंवा आत्मतत्त्व म्हणतात. हे गुपित केवळ आत्मज्ञानी पुरुषांनाच उमजते, कारण त्यांनी दृश्य जगाच्या पलीकडे असलेल्या शाश्वत सत्याचा अनुभव घेतलेला असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात परिस्थिती सतत बदलत असते, कधी सुख येते तर कधी दुःख. पण आपल्यातील आत्मशक्ती ही स्थिर असते. उदाहरणार्थ, समुद्रावर लाटा येतात आणि जातात, पण समुद्र तोच राहतो. तसेच, बाह्य संकटात डगमगून न जाता आपल्यातील अविनाशी धैर्यावर विश्वास ठेवावा.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या दुसऱ्या अध्यायातील १६ व्या श्लोकावर भाष्य करताना माऊली अविनाशी तत्त्वाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा