←
बुधवार, 26 फेब्रुवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 170

म्हणोनि कर्माचें रूप गहन । ओळखावें लागे सज्ञान । जेथ मोहले विचक्षण । म्हणती काय हें ॥

"Therefore, the nature of action is profound; it must be understood by the wise. Even the discerning are deluded here, asking, 'What is this?'"

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
गहन Adjective
Gahan
खोल किंवा कठीण
Profound or deep
सज्ञान Noun
Sajnan
ज्ञानी किंवा शहाणा
Wise or knowledgeable
मोहले Verb
Mohale
भ्रमित झाले किंवा गोंधळले
Deluded or confused
विचक्षण Noun
Vichakshan
विद्वान किंवा चतुर
Learned or discerning
ओळखावें Verb
Olkhave
ओळखावे किंवा समजून घ्यावे
Should recognize or understand

💡 अर्थ

इसलिए कर्म का स्वरूप अत्यंत गहन है, जिसे ज्ञानियों को भी समझना चाहिए; क्योंकि यहाँ बड़े-बड़े विद्वान भी मोहित हो जाते हैं और पूछते हैं कि यह क्या है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की कर्माची गती अत्यंत सूक्ष्म आणि गहन आहे. केवळ शारीरिक हालचाल म्हणजे कर्म नव्हे, तर त्यामागील हेतू आणि फळाची आसक्ती महत्त्वाची असते. कर्म, अकर्म आणि विकर्म यांतील फरक समजणे इतके कठीण आहे की, ज्यांना आपण बुद्धिमान किंवा चतुर म्हणतो, ते देखील कर्माच्या गुंतागुंतीच्या स्वरूपाबाबत संभ्रमात पडतात. म्हणून मोक्षप्राप्तीसाठी आणि संसाराच्या बंधनातून सुटण्यासाठी कर्माचे खरे मर्म जाणून घेणे आवश्यक आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते केवळ सवयीने न करता, त्या कामाचा परिणाम आणि आपला उद्देश काय आहे याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, कोणाला मदत करताना ती प्रसिद्धीसाठी न करता निस्वार्थ भावनेने करावी, तरच ते 'सत्कर्म' ठरते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वरांच्या शब्दांत) कर्माची गती किती गहन आणि अनाकलनीय आहे हे अर्जुनाला सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 223

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती। परि तीं कर्तेपणा न येती। जैसीं बीजें भाजिलीं न रुजती। पेरलीं तरी॥

"Therefore, actions are performed, but they do not result in doership; just as roasted seeds do not sprout even if sown."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇōni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kījatī
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartēpaṇā
कर्तेपणाचा भाव / अहंकार
Sense of doership
भाजिलीं Adjective
Bhājilīṃ
भाजलेली
Roasted or burnt
रुजती Verb
Rujatī
अंकुरणे / उगवणे
To sprout
बीजें Noun
Bījēṃ
बिया
Seeds

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो किए जाते हैं, परंतु वे कर्तापन (बंधन) को प्राप्त नहीं होते। जैसे भुने हुए बीज बोने पर भी अंकुरित नहीं होते, वैसे ही ज्ञानी के कर्म फल नहीं देते।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्माचे रहस्य स्पष्ट करतात. ज्ञानी पुरुष जगाच्या कल्याणासाठी सर्व कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हे करतोय' असा अहंकार किंवा कर्तेपणा नसतो. ज्याप्रमाणे धान्याचे दाणे एकदा भाजले की त्यांची अंकुरण क्षमता नष्ट होते आणि ते जमिनीत पेरले तरी पुन्हा उगवू शकत नाहीत, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाच्या अग्नीत भाजलेली कर्मे पुनर्जन्माला किंवा कर्माच्या बंधनाला कारणीभूत ठरत नाहीत. हे 'अकर्म' स्थितीचे सुंदर वर्णन आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण आपले कर्तव्य पार पाडताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या गरजूला मदत केल्यावर त्याचे श्रेय घेण्याऐवजी, ती आपली जबाबदारी होती असे मानल्यास आपल्याला मानसिक शांती मिळते आणि अहंकाराचा त्रास होत नाही.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात कसा अडकत नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 249

म्हणोनि तूं अर्जुना | या कर्माच्या बंधना | न पडावया कारणा | बुद्धि धरीं ||

"Therefore, O Arjuna, to prevent falling into the bondage of these actions, hold fast to this wisdom."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बंधना Noun
Bandhana
अडचणीत किंवा पाशात
Bondage
न पडावया Verb
Na Padavaya
न पडण्यासाठी
To not fall into
बुद्धि Noun
Buddhi
विवेक किंवा समज
Intellect or Wisdom
धरीं Verb
Dharin
धारण कर किंवा स्वीकार
Hold or Adopt

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, कर्मों के बंधन में न फँसने के लिए तुम इस स्थिर बुद्धि को धारण करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणूस जेव्हा फळाची आशा धरून कर्म करतो, तेव्हा तो त्या कर्माच्या परिणामांत अडकतो. यालाच 'कर्माचे बंधन' म्हणतात. जर तुला या बंधनातून मुक्त व्हायचे असेल आणि कर्माचे ओझे वाटू द्यायचे नसेल, तर तू तुझी बुद्धी स्थिर आणि समतोल ठेवली पाहिजेस. कर्माच्या यशापयशाने विचलित न होणारी बुद्धीच तुला मोक्षाकडे नेऊ शकते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराचा किंवा फायद्याचा विचार न करता, ते काम आपले कर्तव्य समजून निष्ठेने करणे म्हणजे कर्माच्या बंधनातून मुक्त राहणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची भीती न बाळगता केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करावे.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला कर्माच्या फळाची आसक्ती न ठेवता कर्म कसे करावे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा