←
बुधवार, 05 फेब्रुवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 6, श्लोक 1

आतां आत्मानुभवें चोखडा । जो योगु हा सुहाडा । तो सांगिजेल निवाडा । अवधारिजो ॥ १ ॥

"Now, this pure Yoga of self-experience, which is so beautiful, shall be explained clearly; please pay heed."

आतां Adverb
Ātāṃ
आता
Now
आत्मानुभवें Noun
Ātmānubhavēṃ
आत्म-अनुभवाने
By self-experience
चोखडा Adjective
Cōkhaḍā
शुद्ध किंवा निर्मळ
Pure or clean
सुहाडा Adjective
Suhāḍā
सुंदर किंवा उत्तम
Beautiful or excellent
सांगिजेल Verb
Sāṅgijēla
सांगितले जाईल
Will be told/explained
निवाडा Adverb
Nivāḍā
स्पष्टपणे किंवा निवडून
Clearly or decisively
अवधारिजो Verb
Avadhārijō
लक्ष देऊन ऐकावे
Listen attentively

💡 अर्थ

अब आत्म-अनुभव से शुद्ध जो यह सुंदर योग है, उसका स्पष्ट वर्णन किया जाएगा, उसे आप ध्यानपूर्वक सुनें।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या सहाव्या अध्यायाची सुरुवात करताना संत ज्ञानेश्वर महाराज म्हणतात की, आता मी तुम्हाला 'आत्मसंयम योगा'विषयी सांगणार आहे. हा योग केवळ तांत्रिक क्रियांचा संच नसून, तो प्रत्यक्ष आत्म-अनुभवाने सिद्ध झालेला आणि अत्यंत पवित्र असा मार्ग आहे. हा मार्ग साधकासाठी अत्यंत सुखकारक आणि सुंदर आहे. या योगाचे स्वरूप मी अत्यंत स्पष्टपणे आणि सविस्तरपणे मांडणार आहे. तरी श्रोत्यांनी आपले सर्व लक्ष केंद्रित करून या विवेचनाचा स्वीकार करावा, अशी विनंती महाराज करतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

कोणतेही नवीन आणि महत्त्वाचे काम सुरू करताना ते पूर्ण एकाग्रतेने आणि शांत चित्ताने ऐकणे किंवा समजून घेणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ: वर्गात नवीन धडा शिकताना विद्यार्थ्यांनी आपले पूर्ण लक्ष शिक्षकांकडे दिल्यास तो विषय उत्तम समजतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेच्या सहाव्या अध्यायावर भाष्य करताना संत ज्ञानेश्वर महाराज या अध्यायातील 'आत्मसंयम योगा'ची प्रस्तावना करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 268

म्हणोनि कर्मे तंव न सांडावीं । परि तीं फळाशा सांडावी । मग यथाविधि करावी । अनुष्ठानें ॥ २६८ ॥

"Therefore, do not abandon actions, but abandon the expectation of results; then perform your duties with proper discipline."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कर्मे Noun
Karme
कार्ये / कर्तव्ये
Actions / Duties
सांडावीं Verb
Sandavi
सोडावीत / त्याग करावा
Should be abandoned
फळाशा Noun
Phalasha
फळाची आशा
Desire for results
यथाविधि Adverb
Yathavidhi
शास्त्राप्रमाणे / योग्य रीतीने
As per rules / Properly
अनुष्ठानें Noun
Anushthane
आचरण / अंमलबजावणी
Performance / Practice

💡 अर्थ

इसलिए कर्मों का त्याग नहीं करना चाहिए, बल्कि उन कर्मों के फलों की आशा का त्याग करना चाहिए और फिर विधिपूर्वक उन कर्तव्यों का पालन करना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून निष्काम कर्मयोगाचा अत्यंत महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, मोक्ष मिळवण्यासाठी किंवा आध्यात्मिक प्रगतीसाठी हातातील कर्मे सोडून देण्याची गरज नाही. कर्माचा त्याग करणे हा खरा संन्यास नसून, कर्माच्या फळाची अभिलाषा किंवा 'मी हे फळ मिळवण्यासाठी काम करत आहे' ही भावना सोडणे महत्त्वाचे आहे. जेव्हा आपण फळाची अपेक्षा न ठेवता, विहित कर्तव्य म्हणून आणि शास्त्रशुद्ध पद्धतीने (यथाविधि) कर्म करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला संसाराच्या बंधनात अडकवत नाही, उलट ते चित्तशुद्धीला कारणीभूत ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जसे की विद्यार्थी अभ्यास करताना 'मला परीक्षेत किती गुण मिळतील' या चिंतेत न राहता, 'मी माझा अभ्यास पूर्ण निष्ठेने आणि योग्य पद्धतीने करेन' यावर लक्ष केंद्रित करावे. यामुळे कामाचा दर्जा सुधारतो आणि मानसिक ताण कमी होतो.

📌 संदर्भ

निष्काम कर्मयोगाचे आचरण कसे करावे आणि कर्माचा त्याग न करताही मुक्त कसे व्हावे, याचे मार्गदर्शन माउली येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 191

तस्मादेवं विदित्वैनं नानुशोचितुमर्हसि ॥

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं यासी शोक करिसी मना । हें विचारूनि आपणा । सांडिसी कां ॥

"Therefore, O Arjuna, do not let your mind be filled with grief. Having reflected upon this, why do you abandon your self-possession?"

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झणीं Adverb
Jhani
उगाच/नको
Do not/Lest
शोक Noun
Shoka
दुःख
Grief
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected
सांडिसी Verb
Sandisi
सोडतोस
Abandoning

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम मन में शोक मत करो। इस सत्य पर विचार करके तुम अपना धैर्य क्यों खो रहे हो?

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला उपदेश करतात की, आत्मा हा अव्यक्त, अचिंत्य आणि अविकारी आहे. हे सत्य एकदा समजले की, मृत्यू किंवा विनाशाचे दुःख करण्याचे काहीच कारण उरत नाही. अर्जुनाने आपल्या स्वरूपाचा विचार करावा आणि मोहामुळे निर्माण झालेला शोक सोडून द्यावा, असे येथे सुचवले आहे. आत्म्याचे अमरत्व जाणणे हाच दुःखावरचा खरा उपाय आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जीवनात जेव्हा एखादी कठीण परिस्थिती येते किंवा प्रिय वस्तूचा विरह होतो, तेव्हा रडत न बसता 'परिवर्तन हा संसाराचा नियम आहे' हा विचार करून स्वतःला सावरणे आवश्यक आहे. उदाहरण: परीक्षेत अपयश आल्यास निराश न होता, आत्मपरीक्षण करून पुन्हा जोमाने प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे स्वरूप समजावून सांगून त्याचा मोह आणि शोक दूर करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा