🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्यतः संन्यास (कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन वेगळे मार्ग वाटले तरी त्यांचे अंतिम ध्येय आणि मूळ स्वरूप एकच आहे. जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कर्माचा त्याग म्हणजे केवळ कृती थांबवणे नव्हे, तर त्यातील कर्तेपणाचा अहंकार सोडणे होय. ज्याला हे ऐक्य समजते, त्यालाच सत्याचे दर्शन घडते.

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता, ते काम आपले कर्तव्य म्हणून आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, अभ्यास करताना केवळ मार्कांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास तो योग आणि संन्यास दोन्ही ठरतो.

संन्यास आणि कर्मयोग यांतील अभेद आणि त्यांचे एकच असलेले अंतिम ध्येय ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या अवस्थेचे वर्णन करतात. जेव्हा साधक बाह्य जगातील उपभोग्य वस्तूंच्या (विषयांच्या) मोहातून मुक्त होतो आणि त्याची ज्ञानेंद्रिये चंचल न राहता अंतर्मुख होऊन शांत होतात, तेव्हा त्याला बाह्य सुखाची गरज उरत नाही. अशा शांत चित्तात आत्मस्वरूपाचा आनंद आपोआप प्रकट होतो. हे सुख शाश्वत आणि स्वतःच्या आतच असते, हे अर्जुनाला ज्ञानेश्वर माउली पटवून देत आहेत.

दैनंदिन जीवनात मनःशांती मिळवण्यासाठी आपण काही काळ मोबाईल, टीव्ही किंवा इतर गोंधळापासून दूर राहून शांत बसले पाहिजे. उदाहरणार्थ, रोज १० मिनिटे डोळे मिटून शांत बसल्यास मनातील विचार कमी होतात आणि आपल्याला प्रसन्न वाटते.

इंद्रियांवर ताबा मिळवलेल्या आणि बुद्धी स्थिर झालेल्या व्यक्तीला आत्मसुखाचा अनुभव कसा येतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्वधर्माचे (स्वतःच्या विहित कर्तव्याचे) महत्त्व सांगतात. ते म्हणतात की, प्रत्येकाने आपल्या वाट्याला आलेले कर्तव्य निष्ठेने पार पाडले पाहिजे. दुसऱ्याचे कर्तव्य कितीही सोपे किंवा आकर्षक वाटले तरी ते स्वीकारू नये. आपला स्वधर्म आचरताना जरी कष्ट पडले किंवा तो कठीण वाटला, तरी त्यातच आपले आध्यात्मिक आणि व्यावहारिक कल्याण असते. स्वधर्माचे पालन करणे हीच खरी ईश्वरसेवा आहे, असे ज्ञानेश्वर महाराज येथे सुचवतात.

दैनंदिन जीवनात विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाचा कंटाळा न करता, तो आपला धर्म मानून पूर्ण करावा. उदाहरण: परीक्षेत कॉपी करणे सोपे वाटले तरी, प्रामाणिकपणे अभ्यास करून पेपर लिहिणे हाच विद्यार्थ्याचा खरा स्वधर्म आहे आणि त्यातच त्याचे यश आहे.

अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी स्वधर्माचे महत्त्व पटवून देताना ज्ञानेश्वर महाराज हे मार्गदर्शन करतात की स्वतःचे कर्तव्य सोडणे अयोग्य आहे.