←
मंगळवार, 21 जानेवारी 2025
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 247

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा। या कर्माचा न करीं अव्हेरा। हें उचित तुज थोरारा। आचरें पां॥

"Therefore, O Archer, do not neglect this action. It is appropriate for a noble person like you; perform it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
अव्हेरा Noun
Avhera
त्याग किंवा कंटाळा
Neglect or Disregard
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper or Appropriate
थोरारा Noun
Thorara
मोठ्या किंवा श्रेष्ठ माणसाला
To a great or noble person
आचरें Verb
Aachare
आचरण कर किंवा पाळ
Perform or Practice

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम इस कर्म की उपेक्षा मत करो। तुम्हारे जैसे श्रेष्ठ व्यक्ति के लिए यही उचित है, इसलिए तुम इसका आचरण करो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, कर्म हे केवळ बंधनकारक नसते, तर ते कर्तव्य म्हणून पार पाडणे आवश्यक असते. अर्जुनासारख्या थोर व्यक्तीने जर कर्माचा त्याग केला, तर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतील आणि गोंधळ निर्माण होईल. म्हणून, फळाची अपेक्षा न ठेवता, आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठत्वाचे लक्षण आहे. कर्माचा तिरस्कार न करता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेली जबाबदारी किंवा काम कितीही कठीण वाटले तरी ते टाळू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य आहे असे मानून मन लावून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्म करण्याचे महत्त्व का आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 21

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥

जो बाह्य विषयांचा विटाळु । सांडूनि अंतरीं केवळु । आत्मसुखाचा सोहळु । भोगीत असे ॥

"He whose self is unattached to external contacts finds happiness in the Self; with the self engaged in the meditation of Brahman, he attains endless happiness."

बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरचे किंवा भौतिक
External or material
विटाळु Noun
Vitalu
आसक्ती किंवा घाण
Attachment or impurity
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Discarding or leaving
अंतरीं Adverb
Antari
मनामध्ये किंवा आत
Within or inside
सोहळु Noun
Sohalu
उत्सव किंवा सोहळा
Celebration or joy
भोगीत Verb
Bhogit
अनुभवणे
Experiencing

💡 अर्थ

जो बाहरी विषयों के सुख में आसक्त नहीं होता, वह अपनी आत्मा में ही सुख प्राप्त करता है और अक्षय आनंद का अनुभव करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याचे मन बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांमध्ये (जसे की चव, स्पर्श, रूप) अडकलेले नाही, तोच खऱ्या अर्थाने अंतरातील आत्मसुखाचा अनुभव घेऊ शकतो. जेव्हा एखादा साधक आपली इंद्रिये बाह्य जगातून काढून अंतर्मुख करतो, तेव्हा त्याला ब्रह्माशी एकरूप झाल्याचा आनंद मिळतो. हा आनंद कोणत्याही भौतिक वस्तूवर अवलंबून नसल्यामुळे तो अक्षय म्हणजेच कधीही न संपणारा असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आजच्या काळात आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा बाहेरच्या खाण्यात सुख शोधतो, पण ते तात्पुरते असते. जर आपण रोज १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केले (ध्यान केले), तर आपल्याला मनातून खरी शांती आणि आनंद मिळू शकतो. उदाहरणार्थ: परीक्षेत यश मिळाल्यावर होणाऱ्या आनंदापेक्षा, अभ्यास करताना विषयाचे आकलन झाल्यावर मिळणारा आंतरिक आनंद अधिक टिकणारा असतो.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांच्या सुखाचा त्याग करून अंतरातील अक्षय सुखाचा अनुभव घेणाऱ्या स्थितप्रज्ञाचे वर्णन या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 37

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥

तरी अज्ञानाचेनि मूळें । जे कर्म वाढले असे प्रबळें । तें ज्ञानाग्नीचेनि ज्वाळें । भस्म होईल ॥

"As a blazing fire turns firewood to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge burn to ashes all reactions to material activities."

अज्ञानाचेनि Noun
ajñānācēni
अज्ञानामुळे
due to ignorance
मूळें Noun
mūḷēṃ
मुळापासून
from the root
प्रबळें Adjective
prabaḷēṃ
सामर्थ्यवान
powerful
ज्ञानाग्नीचेनि Noun
jñānāgnīcēni
ज्ञानाच्या अग्नीने
by the fire of knowledge
भस्म Noun
bhasma
राख
ashes
होईल Verb
hōīla
होईल
will become

💡 अर्थ

जैसे प्रज्वलित अग्नि लकड़ी को राख कर देती है, वैसे ही ज्ञान की अग्नि सभी कर्मों को भस्म कर देती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, अज्ञानामुळे निर्माण झालेली आणि वाढलेली जी कर्मे आहेत, ती ज्ञानाच्या प्रकाशात टिकू शकत नाहीत. ज्याप्रमाणे लाकडाचा ढीग कितीही मोठा असला तरी अग्नीचा एक छोटासा ठिणगी त्याला राख करू शकते, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानाचा उदय झाला की संचित, प्रारब्ध आणि क्रियमाण या सर्व कर्मांचे बंधन नष्ट होते. ज्ञान हे कर्माच्या मुळावरच घाला घालते, कारण कर्म हे अज्ञानावर आधारित असते. जेव्हा 'मी देह आहे' हे अज्ञान जाते आणि 'मी आत्मा आहे' हे ज्ञान होते, तेव्हा कर्माची फळे चिकटत नाहीत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे पूर्ण ज्ञान मिळते, तेव्हा त्याबद्दलची भीती आणि चुकीच्या कृती थांबतात. उदाहरणार्थ, गणिताचे सूत्र समजले की कठीण वाटणारे गणित सोपे होते आणि भीती नष्ट होते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे सामर्थ्य आणि त्याचे कर्मावर होणारे परिणाम समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा