मंगळवार, 14 जानेवारी 2025
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 17

अविनाशि तु तद्विद्धि येन सर्वमिदं ततम् । विनाशमव्ययस्यास्य न कश्चित्कर्तुमर्हति ॥

तरी अविनाशु जो जाण । जयापासुनि हे त्रिभुवन । विस्तारले असे पूर्ण । तो न नाशे कदा ॥

"Know that which pervades the entire body is indestructible. No one is able to cause the destruction of that imperishable soul."

अविनाशु Adjective
avināśu
ज्याचा कधीही नाश होत नाही असा
indestructible
त्रिभुवन Noun
tribhuvana
तिन्ही लोक किंवा संपूर्ण विश्व
the three worlds/universe
विस्तारले Verb
vistārale
पसरलेले किंवा व्यापलेले
pervaded or expanded
कदा Adverb
kadā
कधीही
ever/at any time
नाशे Verb
nāśe
नाश पावणे
to perish or destroy

💡 अर्थ

ज्या परमात्म्यापासून हे संपूर्ण जग निर्माण झाले आहे आणि व्यापलेले आहे, तो परमात्मा कधीही नष्ट होत नाही, तो अविनाशी आहे हे तू लक्षात ठेव.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे आणि परमात्म्याचे अमरत्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, ज्या मूळ तत्त्वामुळे हे संपूर्ण विश्व (त्रिभुवन) विस्तारले आहे, ते तत्त्व कधीही संपत नाही. जसे आकाशाला कोणीही स्पर्श करू शकत नाही किंवा नष्ट करू शकत नाही, तसेच या विश्वाचा आधार असलेला परमात्मा अव्यय आहे. बाह्य जग बदलत असले तरी, त्यामागील मूळ चैतन्य शक्ती शाश्वत आणि अविनाशी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा एखाद्या गोष्टीच्या हानीमुळे दुःखी होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की आपले आंतरिक सामर्थ्य आणि आत्मा कधीही नष्ट होत नाही. उदाहरण: परीक्षेतील अपयश म्हणजे आयुष्याचा शेवट नाही, कारण तुमचे ज्ञान आणि प्रयत्न करण्याची शक्ती तुमच्यात कायम असते.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला मृत्यूचे भय आणि शोक दूर करण्यासाठी आत्म्याचे अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 335

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे गा पांडुसुता । हे सांडूनि उचिता । अनुचित न करीं ॥

म्हणून तू आता, हे पांडुपुत्रा अर्जुना, गोंधळून जाऊ नकोस. जे तुझे योग्य कर्तव्य आहे ते सोडून अयोग्य गोष्ट करू नकोस.

"Therefore, O Arjuna, do not be deceived; do not abandon your rightful duty to do what is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
भुलणे किंवा गोंधळणे
To be deluded or confused
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
सांडूनि Verb
Sanduni
सोडून देऊन
Having abandoned
उचिता Adjective
Uchita
योग्य किंवा विहित कर्तव्य
Proper or rightful duty
अनुचित Adjective
Anuchita
अयोग्य
Improper or wrong

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता गोंधळू नकोस. तुझे जे खरे कर्तव्य आहे ते सोडून चुकीचे वागू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला सावध करत आहेत. ते म्हणतात की, युद्धाच्या प्रसंगी मोह किंवा दयेपोटी स्वधर्म त्यागणे हे अनुचित आहे. क्षत्रियाचे कर्तव्य युद्ध करणे हे आहे. जर तू तुझे विहित कर्तव्य (उचित कर्म) सोडून संन्यास घेण्याचा विचार केलास, तर ते तुझ्यासाठी अयोग्य ठरेल. जीवनात संभ्रम निर्माण झाला तरी आपल्या मूळ कर्तव्यापासून ढळू नये, असा उपदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगात आपले कर्तव्य सोडून पळून जावेसे वाटते, तेव्हा ही ओवी आठवावी. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी अभ्यास सोडून देणे हे 'अनुचित' आहे, उलट धैर्याने सामोरे जाणे हे 'उचित' आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे क्षत्रिय कर्तव्य पार पाडण्याचे महत्त्व पटवून देत आहेत आणि मोहापायी कर्तव्य सोडू नको असे सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 10

तंव तो हृषीकेशु । देखिला सानुरागु । जैसा कां मेघू । वर्षो पाहे ॥ १० ॥

"Then Hrishikesha (Krishna) was seen full of love, like a cloud about to rain."

तंव Adverb
Tamva
तेव्हा
Then
हृषीकेशु Noun
Hrushikeshu
श्रीकृष्ण
Lord Krishna
देखिला Verb
Dekhila
पाहिला
Seen
सानुरागु Adjective
Sanuragu
प्रेमाने भरलेला
Full of love
मेघू Noun
Meghu
ढग
Cloud
वर्षो Verb
Varsho
वर्षाव करणे
To rain

💡 अर्थ

तेव्हा तो श्रीकृष्ण प्रेमाने भरलेला दिसला, जसा एखादा ढग पावसाचा वर्षाव करण्यास तयार असतो.

🔍 सखोल अर्थ

संजयाने धृतराष्ट्राला सांगितले की, अर्जुनाची व्याकुळता पाहून श्रीकृष्णाच्या मनात करुणेचा उदय झाला. ज्याप्रमाणे पावसाळ्यातील ढग पाण्याने भरलेले असतात आणि ते पृथ्वीवर वर्षाव करण्यासाठी आतुर असतात, त्याचप्रमाणे श्रीकृष्ण अर्जुनावर आपल्या ज्ञानाचा आणि प्रेमाचा वर्षाव करण्यासाठी सज्ज झाले होते. हे श्रीकृष्णाच्या भक्तवत्सल स्वरूपाचे दर्शन आहे. अर्जुनाचे दुःख पाहून देवाला राग आला नाही, तर उलट त्याच्याबद्दल अधिक प्रेम वाटले.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपला एखादा मित्र किंवा नातेवाईक संकटात असतो, तेव्हा आपण त्याच्यावर रागावण्याऐवजी प्रेमाने आणि सहानुभूतीने त्याला मदत केली पाहिजे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यावर मुलाला ओरडण्याऐवजी पालकांनी त्याला प्रेमाने समजावून सांगणे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाचा शोक पाहून श्रीकृष्णाच्या मनात निर्माण झालेली दया संजयाने धृतराष्ट्राला सांगितली आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा