←
गुरुवार, 28 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 247

म्हणोनि तूं पां धनुर्धरा। या कर्माचा न करीं अव्हेरा। हें उचित तुज थोरारा। आचरें पां॥

"Therefore, O Archer, do not neglect this action. It is appropriate for a noble person like you; perform it."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)
अव्हेरा Noun
Avhera
त्याग किंवा कंटाळा
Neglect or Disregard
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Proper or Appropriate
थोरारा Noun
Thorara
मोठ्या किंवा श्रेष्ठ माणसाला
To a great or noble person
आचरें Verb
Aachare
आचरण कर किंवा पाळ
Perform or Practice

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू या कर्माचा कंटाळा किंवा त्याग करू नकोस. तुझ्यासारख्या श्रेष्ठ माणसाला हे कर्म करणेच योग्य आहे, म्हणून तू त्याचे नीट पालन कर.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, कर्म हे केवळ बंधनकारक नसते, तर ते कर्तव्य म्हणून पार पाडणे आवश्यक असते. अर्जुनासारख्या थोर व्यक्तीने जर कर्माचा त्याग केला, तर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतील आणि गोंधळ निर्माण होईल. म्हणून, फळाची अपेक्षा न ठेवता, आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठत्वाचे लक्षण आहे. कर्माचा तिरस्कार न करता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा संदेश येथे दिला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्याला दिलेली जबाबदारी किंवा काम कितीही कठीण वाटले तरी ते टाळू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य आहे असे मानून मन लावून अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्म करण्याचे महत्त्व का आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 131

म्हणोनि तूं आतां । झकविसी कां चित्ता । हें अनुचित पांडुसुता । विचारूनि पाहे ॥

"Therefore, why do you delude your mind now? O son of Pandu, reflect and see, this is improper."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविसी Verb
Jhakavisi
भुलवणे किंवा फसवणे
To delude or mislead
चित्ता Noun
Chitta
मन किंवा अंतःकरण
Mind or consciousness
अनुचित Adjective
Anuchit
अयोग्य
Improper
पांडुसुता Noun
Pandusuta
पांडूचा पुत्र (अर्जुन)
Son of Pandu (Arjuna)
विचारूनि Verb
Vicharuni
विचार करून
Having reflected

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू आता तुझ्या मनाला का भुलवत आहेस? हे वागणे तुला योग्य नाही, तू स्वतःच याचा विचार करून बघ.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर महाराज श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला सावध करत आहेत. श्रीकृष्ण म्हणतात की, युद्धाच्या वेळी अशा प्रकारे मोहग्रस्त होणे आणि कर्तव्यापासून पळ काढणे हे एका श्रेष्ठ वीराला शोभत नाही. तू तुझ्या बुद्धीला भ्रमात का टाकत आहेस? स्वतःच्या विवेकाने विचार कर की ही वेळ शोक करण्याची नसून क्षत्रिय धर्माचे पालन करण्याची आहे. मनाचा हा दुबळेपणा तुला साजेसा नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण कठीण प्रसंगात गोंधळून जातो, तेव्हा भावनांच्या आहारी न जाता आपल्या कर्तव्याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटल्यास घाबरून न जाता 'अभ्यास करणे हेच माझे कर्तव्य आहे' असा विचार करून अभ्यासाला लागणे.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावरील युद्धप्रसंगी अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 98

म्हणोनि विषय हे सर्वथा । न भजावे पांडुसुता । जे दुःखमूळ अनंता । व्याधी येणे ॥

"Therefore, O son of Pandu, do not indulge in these sensory objects at all; for they are the root of infinite misery and the cause of ailments."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sensory objects/pleasures
सर्वथा Adverb
Sarvatha
पूर्णपणे / कधीही
In every way / Always
भजावे Verb
Bhajave
सेवन करावे / आसक्ती धरावी
To indulge or worship
दुःखमूळ Noun
Dukhamula
दुःखाचे मूळ
Root of suffering
व्याधी Noun
Vyadhi
रोग किंवा आजार
Disease or ailment

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू विषयांच्या (इंद्रिय सुखांच्या) मागे कधीही लागू नकोस; कारण ते अनंत दुःखाचे मूळ आणि रोगांचे घर आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, मानवी इंद्रियांना मिळणारे विषयभोग हे वरवर सुखद वाटले तरी ते अंतिमतः विनाशाला कारणीभूत ठरतात. ज्याप्रमाणे विष कालवलेले अन्न खाताना गोड लागते पण नंतर प्राणांतिक ठरते, तसेच हे विषयभोग आहेत. ते केवळ मनाला भुलवतात आणि माणसाला जन्म-मरणाच्या फेऱ्यात व विविध व्याधींमध्ये अडकवतात. विवेकी पुरुषाने या तात्पुरत्या सुखाचा त्याग करून शाश्वत आनंदाचा शोध घ्यावा, असा उपदेश येथे केला आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आजच्या काळात जंक फूड किंवा सोशल मीडियाचे अतिव्यसन हे तात्पुरते सुख देते, पण नंतर ते शारीरिक आणि मानसिक आजारांना निमंत्रण देते. म्हणून जीवनात संयम पाळणे आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

इंद्रियांच्या विषयांचे सेवन केल्याने शेवटी दुःखच प्राप्त होते, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा