←
गुरुवार, 07 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 192

म्हणौनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे अधर्म । तेंचि करीं तूं सप्रेम । धनुर्धरा ॥ १९२ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate for you, with love, O Archer."

म्हणौनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कर्तव्य
Duty or Action
आचरतां Verb
Acharata
आचरण करताना
While performing
सप्रेम Adverb
Saprem
प्रेमाने
With love
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
अर्जुना
O Archer (Arjuna)

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, जो तुम्हारा उचित कर्म है, उसे ही तुम प्रेमपूर्वक करो।

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, स्वधर्माप्रमाणे जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, तेच श्रेष्ठ आहे. जरी ते कर्म वरवर पाहता कठीण किंवा दोषपूर्ण वाटले, तरी ते आपले कर्तव्य म्हणून ईश्वराच्या चरणी अर्पण बुद्धीने आणि प्रेमाने करावे. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा ते निष्ठेने करणे महत्त्वाचे आहे. अर्जुनाला युद्ध करणे अधर्म वाटत होते, पण ते त्याचे विहित कर्तव्य होते, म्हणून भगवंत त्याला ते प्रेमाने करण्यास सांगत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपले कर्तव्य पार पाडताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यासाला ओझे न मानता ते आपले कर्तव्य समजून आवडीने करावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे कर्तव्य ओझे न मानता प्रेमाने पार पाडण्याचा सल्ला देत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 359

जैसा समुद्रु भरला । तरी न सांडी आपुली वेला । तैसा जो क्षोभु न पावे जाहला । कामेसीं ॥

"As the ocean is full yet does not leave its shore, so is he who remains unagitated by desires."

समुद्रु Noun
Samudru
सागर / समुद्र
Ocean
भरला Adjective
Bharala
पूर्ण भरलेला
Full / Overflowing
सांडी Verb
Sandi
सोडणे / त्यागणे
To leave / abandon
वेला Noun
Vela
मर्यादा / किनारा
Boundary / Shore
क्षोभु Noun
Khobhu
खळबळ / विचलित होणे
Agitation / Disturbance
कामेसीं Noun
Kamesi
इच्छा किंवा वासनेमुळे
By desires

💡 अर्थ

जैसे समुद्र पूरी तरह भरा होने पर भी अपनी मर्यादा नहीं छोड़ता, वैसे ही जिसके मन में कामनाएँ आने पर भी वह विचलित नहीं होता, वही स्थितप्रज्ञ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्थितप्रज्ञाच्या मानसिक स्थिरतेचे वर्णन करण्यासाठी समुद्राचे उदाहरण देतात. पावसाळ्यात अनेक नद्यांचे पाणी समुद्राला येऊन मिळते, तरीही समुद्र आपली मर्यादा सोडून बाहेर येत नाही. तो शांत आणि गंभीर राहतो. त्याचप्रमाणे, ज्या पुरुषाच्या अंतःकरणात विषयांच्या अनेक इच्छा किंवा बाह्य जगातील प्रलोभने आली, तरी त्याचे मन डळमळीत होत नाही. तो आपल्या आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने इतका तृप्त असतो की बाह्य गोष्टींचा त्याच्यावर कोणताही परिणाम होत नाही. असा पुरुषच खऱ्या अर्थाने शांती प्राप्त करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या आयुष्यात जेव्हा खूप सुख किंवा दुःख येते, तेव्हा समुद्राप्रमाणे शांत राहून आपल्या कर्तव्यापासून ढळू नये. उदाहरण: परीक्षेत खूप चांगले गुण मिळाले तरी गर्विष्ठ होऊ नये आणि कमी मिळाले तरी खचून न जाता पुन्हा प्रयत्न करावा.

📌 संदर्भ

स्थितप्रज्ञ पुरुष विषयांच्या सानिध्यात असूनही कसा अविचल राहतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज समुद्राच्या उदाहरणाने स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 185

म्हणोनि अज्ञानापासोनि जाहले । हें संशयाचें रान माजले । तें ज्ञानशस्त्रें उपडिलें । टाकि पां वेगीं ॥ १८५ ॥

"Therefore, this forest of doubt that has grown out of ignorance, uproot it quickly with the weapon of knowledge."

अज्ञानापासोनि Noun
Ajnānāpāsoni
अज्ञानापासून
From ignorance
संशयाचें Noun
Saṁśayācēṁ
संशयाचे
Of doubt
रान Noun
Rāna
जंगल / वन
Forest
माजले Verb
Mājalē
पसरलेले / वाढलेले
Grown or spread
ज्ञानशस्त्रें Noun
Jñānaśastrēṁ
ज्ञानाच्या शस्त्राने
With the weapon of knowledge
उपडिलें Verb
Upaḍilēṁ
उपटून टाकणे
To uproot
वेगीं Adverb
Vēgīṁ
त्वरेने / लवकर
Quickly

💡 अर्थ

इसलिए अज्ञान से उत्पन्न इस संशय रूपी वन को ज्ञान रूपी शस्त्र से शीघ्र ही काट डालो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, मनुष्याच्या मनात निर्माण होणारे संशय हे केवळ अज्ञानाचे अपत्य आहेत. हे संशय एखाद्या दाट आणि गुंतागुंतीच्या रानासारखे (जंगलासारखे) असतात, जे माणसाला सत्याचा प्रकाश पाहू देत नाहीत. जोपर्यंत मनात संशय आहे, तोपर्यंत माणूस ध्येयापासून विचलित होतो. या संशयाचा नाश करण्यासाठी 'आत्मज्ञान' हेच एकमेव प्रभावी शस्त्र आहे. ज्ञानाचा प्रकाश पडताच संशयाचे अंधारमय रान नष्ट होते, म्हणून साधकाने विलंब न करता ज्ञानाचा आश्रय घ्यावा.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या कामाबद्दल किंवा निर्णयाबद्दल भीती किंवा शंका वाटते, तेव्हा त्या विषयाचे सखोल ज्ञान मिळवावे. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, प्रकाशाच्या (ज्ञानाच्या) मदतीने तो साप नसून दोरी आहे हे जाणून घेतल्यास भीती (संशय) नष्ट होते.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या माध्यमातून) अर्जुनाला त्याच्या मनातील संभ्रम ज्ञानाच्या सामर्थ्याने नष्ट करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा