←
सोमवार, 04 नोव्हेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 60

म्हणोनि उचित कर्म । जेणें पाविजे स्वधर्म । तेंचि करीं तूं उत्तम । धनुर्धरा ॥

म्हणोनि उचित कर्म । जेणे पाविजे स्वधर्म । तेचि करीं तूं उत्तम । धनुर्धरा ॥

"Therefore, perform the appropriate action by which your duty is fulfilled; do it excellently, O Archer."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchita
योग्य / विहित
Appropriate / Rightful
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते / साध्य होते
Attained / Achieved
स्वधर्म Noun
Swadharma
स्वतःचे कर्तव्य
One's own duty
उत्तम Adverb
Uttama
श्रेष्ठ प्रकारे
Excellently / Best
धनुर्धरा Noun
Dhanurdhara
हे अर्जुना (धनुष्य धारण करणाऱ्या)
O Archer (Arjuna)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, जे कर्म करणे योग्य आहे आणि ज्याने आपल्या स्वधर्माचे (कर्तव्याचे) पालन होते, तेच श्रेष्ठ कर्म तू कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने स्वैरपणे कोणतेही कर्म करू नये. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे आणि जे आपल्या प्रकृतीला व धर्माला अनुसरून आहे, त्यालाच 'उचित कर्म' म्हणतात. असे कर्म केल्याने मनुष्याला आत्मिक समाधान मिळते आणि तो मोक्षाप्रत जातो. अर्जुनाला उद्देशून ते म्हणतात की, तू तुझा क्षात्रधर्म ओळखून तुझे विहित कर्तव्य अत्यंत निष्ठेने आणि उत्तम रीतीने पार पाड.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण आपली कामे टाळू नयेत. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने अभ्यास करणे हा त्याचा 'स्वधर्म' आहे. तो अभ्यास त्याने कंटाळा न करता 'उत्तम' प्रकारे केला पाहिजे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत, असे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 196

म्हणोनि जे जे उचित । आणि प्रसंगें पावे प्राप्त । तें कर्म न संडीं गा निभ्रांत । विहित म्हणोनि ॥

"Therefore, whatever is appropriate and comes to you by occasion, do not abandon that action, for it is ordained."

उचित Adjective
Uchita
योग्य
Appropriate/Proper
प्रसंगें Adverb
Prasange
वेळेनुसार/परिस्थितीनुसार
According to occasion
प्राप्त Adjective
Prapta
मिळालेले/वाट्याला आलेले
Obtained/Received
संडीं Verb
Sandi
टाकू नकोस/सोडू नकोस
Do not abandon
निभ्रांत Adverb
Nibhranta
नक्कीच/शंका न बाळगता
Undoubtedly/Certainly
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले/कर्तव्य
Prescribed/Ordained

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि जे वेळेनुसार आपल्या वाट्याला येते, ते शास्त्रसंमत कर्तव्य तू मुळीच सोडू नकोस.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून कर्माचे महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात वावरताना जे जे कर्म 'उचित' म्हणजे योग्य आहे आणि जे 'प्रसंगें' म्हणजे परिस्थितीनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, त्याचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्माचा अर्थ असा की जे आपल्या अधिकारानुसार आणि धर्माप्रमाणे आपल्याला करणे प्राप्त आहे. असे कर्म निभ्रांतपणे (कोणतीही शंका न बाळगता) पार पाडणे हाच खरा कर्मयोग आहे. कर्मापासून पळ काढण्यापेक्षा, ते कर्तव्य भावनेने पूर्ण करणे हेच प्रगतीचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा एखाद्या विद्यार्थ्याला कठीण विषयाचा अभ्यास करावा लागत असेल, तर तो कंटाळा न करता आपले 'विहित' कर्तव्य समजून पूर्ण करावा. उदाहरण: परीक्षेच्या वेळी अभ्यास करणे हे प्राप्त झालेले उचित कर्म आहे, ते टाळू नये.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला स्वधर्म आणि विहित कर्म करण्याचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 78

संन्यासः कर्मयोगश्च निःश्रेयसकरावुभौ । तयोस्तु कर्मसंन्यासात्कर्मयोगो विशिष्यते ॥

म्हणोनि संन्यासु आणि योगु । हा एकचि कीं पां मार्गु । जैसा एकाचि कार्याचा प्रसंगु । दोहीं ठायीं ॥ ७८ ॥

"Therefore, Sanyasa and Yoga are but one path; as if the same purpose is served in two different ways."

संन्यासु Noun
Sanyasu
कर्माचा त्याग / संन्यास
Renunciation of action
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग / निष्काम कर्म
Path of selfless action
मार्गु Noun
Margu
रस्ता किंवा मार्ग
Path or way
एकचि Adjective
Ekachi
एकच
Only one
प्रसंगु Noun
Prasangu
प्रसंग किंवा हेतू
Occasion or context
दोहीं Adjective
Dohin
दोन्ही
Both

💡 अर्थ

म्हणून संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच मार्ग आहेत; जसा एकाच कामाचा प्रसंग दोन वेगवेगळ्या ठिकाणी असावा.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, कर्मसंन्यास (ज्ञानाने कर्माचा त्याग) आणि कर्मयोग (फलाशा सोडून कर्म करणे) हे दोन भिन्न मार्ग वाटत असले तरी प्रत्यक्षात ते एकच आहेत. संन्यास म्हणजे कर्माच्या कर्तेपणाचा त्याग आणि योग म्हणजे कर्माच्या फळाचा त्याग. या दोन्ही मार्गांचे अंतिम ध्येय 'मोक्ष' किंवा 'आत्मज्ञान' हेच आहे. ज्याप्रमाणे एकाच साध्यासाठी दोन साधने असू शकतात, तसेच हे दोन मार्ग साधकाला एकाच परमपदाप्रत पोहोचवतात. यात कोणताही तात्विक भेद नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे काम केवळ माझे कर्तव्य म्हणून करत आहे' ही भावना ठेवणे म्हणजे योग आणि संन्यासाचा मेळ घालणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने परीक्षेच्या निकालाची (फळाची) चिंता न करता केवळ अभ्यासावर (कर्तव्यावर) लक्ष केंद्रित करणे हाच खरा योग आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांतील श्रेष्ठ मार्ग कोणता याबद्दल संभ्रम होता. त्यावर ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्टीकरण देतात की दोन्ही मार्ग एकाच ध्येयाकडे नेतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा