←
बुधवार, 23 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 8

म्हणोनि उचित कर्म । तूं करीं रे सप्रेम । जेणें पाविजे परम । पुरुषार्थु ॥ ८ ॥

"Therefore, perform your appropriate duty with love; through this, the supreme goal of life is attained."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Uchit
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
सप्रेम Adverb
Saprem
प्रेमाने किंवा आवडीने
With love or devotion
पाविजे Verb
Pavije
प्राप्त होते
Is attained
परम Adjective
Param
सर्वोच्च
Supreme
पुरुषार्थु Noun
Purusharthu
जीवनाचे ध्येय (मोक्ष)
Goal of human life (Liberation)

💡 अर्थ

म्हणून तू तुझे योग्य कर्तव्य प्रेमाने कर, ज्यामुळे तुला जीवनाचे सर्वात मोठे ध्येय (मोक्ष) मिळेल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, माणसाने कर्माचा कंटाळा न करता किंवा ते ओझे न मानता, आपल्या वाट्याला आलेले 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि योग्य कर्म प्रेमाने (सप्रेम) केले पाहिजे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य निष्ठेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर उलट आपल्याला 'परम पुरुषार्थ' म्हणजेच मोक्षाप्रत घेऊन जाते. कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा कर्म कौशल्याने करणे हाच खरा मार्ग आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने केल्यास त्यांना यश आणि समाधान दोन्ही मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की कर्माचा त्याग करण्यापेक्षा योग्य कर्म करणे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 102

म्हणौनि अर्जुना हें पाहीं । जयाचें इंद्रियें आपुले ठायीं । निमग्न होती सर्वही । विषयांतूनि ॥

"Therefore, Arjuna, see this; he whose senses are completely immersed within themselves, away from the objects of desire."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
इंद्रियें Noun
Indriyēṃ
ज्ञानेंद्रिये
Senses
निमग्न Adjective
Nimagna
तल्लीन किंवा स्थिर
Absorbed or Immersed
विषयांतूनि Noun
Viṣayāntūni
विषय-भोगांपासून
From sensory objects
ठायीं Noun
Ṭhāyīṃ
ठिकाणी (स्वतःच्या स्वरूपात)
In the place of (Self)

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्याची सर्व इंद्रिये विषयांच्या मोहातून पूर्णपणे बाहेर पडून आपल्या स्वतःच्या ठिकाणी (आत्मस्वरूपात) स्थिर होतात, तोच खरा ज्ञानी होय.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्थितप्रज्ञा'चे (ज्याची बुद्धी स्थिर आहे असा पुरुष) लक्षण स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे कासव आपले सर्व अवयव स्वतःच्या कवचात ओढून घेतो, त्याप्रमाणे जो साधक आपली ज्ञानेंद्रिये बाह्य जगातील विषयांच्या ओढीपासून परावृत्त करतो आणि ती अंतरात्म्यात विलीन करतो, त्याची बुद्धी स्थिर होते. हे केवळ बळजबरीने केलेले दमन नसून, आत्मज्ञानाच्या आनंदाने प्राप्त झालेली सहज अवस्था आहे. जेव्हा इंद्रिये विषयांकडे धाव घेणे थांबवतात, तेव्हाच मनुष्याला आंतरिक शांती मिळते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जेव्हा आपण मोबाईल किंवा सोशल मीडियाच्या अतिवापरामुळे विचलित होतो, तेव्हा जाणीवपूर्वक आपले लक्ष तिथून काढून अभ्यासात किंवा कामात एकाग्र करणे, हे या ओवीचे व्यावहारिक उदाहरण आहे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे इंद्रिय निग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 49

म्हणोनि तूं अर्जुना | सांडीं हा मनःकल्पना | मग या कर्मबंधना | न पडसी तूं || ४९ ||

"Therefore, O Arjuna, give up these mental imaginations; then you will not be trapped by the bonds of action."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
सांडीं Verb
Saandi
त्याग कर / सोडून दे
Abandon / Give up
मनःकल्पना Noun
Manah-kalpana
मनातील संकल्प किंवा इच्छा
Mental constructs or desires
कर्मबंधना Noun
Karmabandhana
कर्माचे बंधन
Bondage of action
न पडसी Verb
Na Padasi
पडणार नाहीस
Will not fall into

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, तू मनातील या कल्पना किंवा फळाची आशा सोडून दे; मग तुला कर्माचे कोणतेही बंधन लागणार नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या बंधनातून मुक्त होण्याचा मार्ग सांगतात. ते म्हणतात की, कर्म स्वतःहून कोणालाही बांधत नाही, तर कर्मामागे असलेली फळाची इच्छा आणि 'मी करतो' हा अहंकार (मनःकल्पना) माणसाला जखडून ठेवतो. जेव्हा मनुष्य आपल्या मनातील संकल्प-विकल्प आणि फळाची आसक्ती सोडून देतो, तेव्हा तो कर्म करूनही त्याच्या परिणामांपासून अलिप्त राहतो. हीच निष्काम कर्मयोगाची गुरुकिल्ली आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मला याचे काय मिळेल?' हा विचार करण्याऐवजी 'मी माझे काम सर्वोत्तम कसे करेन' यावर लक्ष द्यावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी केवळ गुणांच्या मागे न धावता ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास केल्यास परीक्षेचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

कर्म करूनही त्यात न अडकता मुक्त कसे राहावे, याचे मार्गदर्शन करताना माउली अर्जुनाला मनातील संकल्प सोडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा