←
सोमवार, 07 ऑक्टोबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 141

म्हणौनि अर्जुना । तो कर्माचां बंधना । न ये गा जाणा । ज्ञानबळें ॥

"Therefore, Arjuna, know that he does not come into the bondage of action by the power of knowledge."

म्हणौनि Conjunction
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
बंधना Noun
Bandhanā
बंधनात
In bondage
जाणा Verb
Jāṇā
समजून घे
Know / Understand
ज्ञानबळें Noun
Jñānabalēṃ
ज्ञानाच्या सामर्थ्याने
By the power of knowledge
कर्माचां Noun
Karmācāṃ
कर्माच्या
Of actions

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना, ज्ञानाच्या शक्तीमुळे तो माणूस कर्माच्या बंधनात अडकत नाही, हे तू नीट समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, असा पुरुष कर्माच्या बंधनात कधीही अडकत नाही. ज्याप्रमाणे अग्नीमध्ये भाजलेले बी पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानाच्या अग्नीने ज्याची कर्मे दग्ध झाली आहेत, त्याला त्या कर्मांची फळे भोगावी लागत नाहीत. ज्ञानाचे सामर्थ्य एवढे मोठे आहे की ते कर्माचा कर्तेपणा नष्ट करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने केल्यास मानसिक ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ निकालाच्या चिंतेने अभ्यास न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या उद्देशाने अभ्यास केला तर त्याला अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानामुळे मनुष्याची कर्माच्या बंधनातून कशी सुटका होते, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 67

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरावे जे उत्तम । तेचि करीं तूं सप्रेम । मनेंकरूनि ॥ ६७ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and noble; do it with love and a focused mind."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य / विहित
Appropriate / Righteous
आचरावे Verb
Ācarāve
आचरण करावे
Should practice / perform
उत्तम Adjective
Uttama
श्रेष्ठ / चांगले
Best / Noble
सप्रेम Adverb
Saprema
प्रेमासह
With love
मनेंकरूनि Adverb
Manēṃkarūni
मनापासून / एकाग्रतेने
With a focused mind / sincerely

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य काम आहे आणि जे सर्वात चांगले आहे, तेच तू मनापासून आणि प्रेमाने कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर जे 'उचित' म्हणजे शास्त्रशुद्ध आणि नैतिकदृष्ट्या योग्य आहे तेच करावे. तसेच ते कर्म 'उत्तम' म्हणजे श्रेष्ठ दर्जाचे असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, ते कर्म करताना मनात कंटाळा किंवा सक्ती नसावी, तर ते 'सप्रेम' म्हणजे अत्यंत आवडीने आणि 'मनेंकरूनि' म्हणजे पूर्ण एकाग्रतेने करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य ईश्वराची सेवा समजून प्रेमाने करतो, तेव्हा ते कर्म बंधनात टाकत नाही तर मुक्तीकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणतेही काम करताना ते ओझे न मानता आनंदाने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता, ज्ञान मिळवण्याच्या आवडीने आणि मनापासून केल्यास तो अधिक प्रभावी होतो.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेवरील टीकेमध्ये, संत ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करतात की व्यक्तीने आपली नित्य कर्मे आसक्तीशिवाय पण पूर्ण निष्ठेने कशी करावीत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 69

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । तेंचि योगु जाण । म्हणूनि दोन्ही एकचि हें प्रमाण । मानिजे गा ॥

"Where there is this Sanyasa, O Arjuna, know that to be Yoga itself; therefore, let both be regarded as one."

संन्यासपण Noun
Sanyaspan
संन्यासाची वृत्ती किंवा त्याग
State of renunciation
योगु Noun
Yogu
कर्मयोग किंवा ईश्वराशी जोडले जाणे
Path of selfless action
प्रमाण Noun
Praman
सत्य किंवा पुरावा
Truth or standard
मानिजे Verb
Manije
मानले पाहिजे किंवा समजावे
Should be considered
दोन्ही Adjective
Donhi
दोन्हीही (संन्यास आणि योग)
Both

💡 अर्थ

हे अर्जुना, ज्याला आपण संन्यास म्हणतो, तोच खरोखर योग आहे. त्यामुळे संन्यास आणि योग हे दोन्ही एकच आहेत असे तू मान.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संन्यास आणि योग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की कर्म सोडणे म्हणजे संन्यास आणि कर्मात राहणे म्हणजे योग. परंतु, ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की, जो खरा संन्यासी आहे तोच खरा योगी आहे. कारण दोघांचेही ध्येय अहंकाराचा त्याग करणे हेच असते. बाह्य कृती वेगळी दिसली तरी अंतर्यामीची स्थिती एकच असते. जो फळाची आशा सोडून कर्म करतो, तो संन्यासीच असतो. म्हणून या दोन्ही मार्गांत कोणताही भेद मानू नये.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार न ठेवता आणि फळाची अपेक्षा न करता काम करणे म्हणजे संन्यास आणि योग यांचा मेळ घालणे होय. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाची चिंता न करता केवळ ज्ञानासाठी अभ्यास करणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन भिन्न मार्ग नसून ते मुळात एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा