←
शुक्रवार, 06 सप्टेंबर 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 224

म्हणौनि हा नित्य । सर्वगत आणि अचिंत्य । हा स्वभावेंचि अद्वैत । अनादि सिद्ध ॥ २२४ ॥

"Therefore, this (Soul) is eternal, all-pervading, and inconceivable; it is naturally non-dual and eternally self-existent."

नित्य Adjective
Nitya
कायम टिकणारा/शाश्वत
Eternal
सर्वगत Adjective
Sarvagat
सर्वव्यापी
Omnipresent
अचिंत्य Adjective
Achintya
विचारांच्या पलीकडचा
Inconceivable
अद्वैत Noun
Advait
दुसरा नसलेला/एकच
Non-dual
अनादि Adjective
Anadi
ज्याला सुरुवात नाही असा
Beginningless
सिद्ध Adjective
Siddha
स्वयंसिद्ध/प्रस्थापित
Self-existent

💡 अर्थ

इसलिए यह आत्मा नित्य, सर्वव्यापी और अचिंत्य है। यह स्वभाव से ही अद्वैत है और अनादि काल से सिद्ध है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे स्वरूप स्पष्ट करतात. आत्मा हा 'नित्य' आहे, म्हणजे त्याचा कधीही नाश होत नाही. तो 'सर्वगत' आहे, म्हणजे तो विश्वातील प्रत्येक कणात व्यापलेला आहे. 'अचिंत्य' म्हणजे मानवी बुद्धी किंवा तर्कशक्तीने त्याचे पूर्ण आकलन होऊ शकत नाही. तो 'अद्वैत' आहे, याचा अर्थ त्याच्याशिवाय दुसरे काहीही नाही आणि तो 'अनादि सिद्ध' आहे, म्हणजे तो कोणाकडून निर्माण झालेला नसून तो स्वतःच अनादिकाळापासून अस्तित्वात आहे. अर्जुनाला युद्धाच्या प्रसंगी आत्म्याचे हे अविनाशी रूप कळावे, हा यामागचा उद्देश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण संकटात असतो किंवा भीती वाटते, तेव्हा आपल्यातील हा अमर आत्मा ओळखावा. उदाहरण: परीक्षेचा निकाल काहीही लागला तरी, आपण स्वतःला अपयशी न मानता आपल्यातील आंतरिक शक्तीवर विश्वास ठेवून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

आत्मा हा अविनाशी आणि नित्य आहे, हे सांगून मृत्यू केवळ शरीराचा होतो आत्म्याचा नाही, हे ज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 82

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मीं जेथ कर्म । देखिजे तेंचि परम । ज्ञान जाण ॥

"Seeing inaction in action and action in inaction; know that this alone is the supreme knowledge."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
akarma
कर्माचा अभाव / निष्कामता
Inaction / Actionlessness
देखिजे Verb
dekhije
पाहणे / ओळखणे
To see / perceive
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme / Highest
जाण Verb
jāṇa
समज / जाणून घे
Know / Understand
आणि Conjunction
āṇi
आणि
And
जेथ Adverb
jetha
जेथे
Where

💡 अर्थ

कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म को देखना ही वास्तविक श्रेष्ठ ज्ञान है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 374

म्हणोनि तूं आतां । उठीं वेगीं पंडुसुता । सांडीं हे व्याकुळता । मानसींची ॥

"Therefore, arise now quickly, O son of Pandu; cast off this mental distress."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उठीं Verb
Uthi
उठ
Arise
वेगीं Adverb
Vegi
लवकर / वेगाने
Quickly
पंडुसुता Noun
Pandusuta
पांडुपुत्रा (अर्जुना)
Son of Pandu
सांडीं Verb
Sandi
त्याग कर / सोडून दे
Discard / Abandon
व्याकुळता Noun
Vyakulata
अस्वस्थता / चिंता
Distress / Anxiety
मानसींची Adjective
Mansichi
मनातील
Of the mind

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, अब तुम शीघ्र उठो और अपने मन की इस व्याकुलता को त्याग दो।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत श्रीकृष्णाच्या माध्यमातून अर्जुनाला उपदेश करत आहेत. जेव्हा अर्जुन युद्धाच्या प्रसंगी मोह आणि भयाने ग्रासला होता, तेव्हा श्रीकृष्ण त्याला सांगतात की, केवळ विचार करत बसल्याने किंवा दुःखी झाल्याने प्रश्न सुटणार नाहीत. मनाचा दुबळेपणा (व्याकुळता) हा प्रगतीतील अडथळा आहे. 'पंडुसुता' असे संबोधून श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या क्षत्रिय धर्माची आणि पराक्रमाची आठवण करून देत आहेत. ही ओवी माणसाला नैराश्यातून बाहेर काढून कृतीशील होण्याचा संदेश देते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात घाबरून जातो किंवा काय करावे हे सुचत नाही, तेव्हा ही ओवी आपल्याला मरगळ झटकून कामाला लागण्याची प्रेरणा देते. उदाहरणार्थ: परीक्षेचा निकाल पाहून खचून न जाता, पुढच्या अभ्यासासाठी जोमाने तयारी करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याच्या मनातील गोंधळ आणि दुःख सोडून देऊन युद्धासाठी सज्ज होण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा