←
गुरुवार, 22 ऑगस्ट 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 100

म्हणोनि कर्माचेनि आधारें । जे जे कांहीं आचरे । तें तें अकर्मचि साचोकारें । होय तया ॥ १०० ॥

"Therefore, whatever he performs based on action, all that truly becomes non-action for him."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
आचरे Verb
Ācarē
आचरण करतो
Performs
अकर्म Noun
Akarma
कर्माच्या बंधनाशिवाय
Non-action/Free from bondage
साचोकारें Adverb
Sācōkārē
खरोखर
Truly/Certainly
तया Pronoun
Tayā
त्याला
To him

💡 अर्थ

म्हणून तो ज्ञानी पुरुष कर्माच्या आधाराने जे काही आचरण करतो, ते सर्व खरोखर 'अकर्म' (बंधमुक्त कर्म) होते.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, ज्याला आत्मज्ञान प्राप्त झाले आहे, असा पुरुष देहाने कर्मे करत असतानाही त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. ज्याप्रमाणे भाजलेले बी पुन्हा उगवू शकत नाही, त्याप्रमाणे ज्ञानयुक्त बुद्धीने केलेले कर्म फळ देण्यास किंवा बंधनास कारणीभूत ठरत नाही. त्याची सर्व शारीरिक हालचाल ही केवळ लोकसंग्रहासाठी असते, पण ती कर्माच्या श्रेणीत येत नाही कारण त्यात आसक्ती नसते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे केले' असा अहंकार न ठेवता, ते आपले कर्तव्य म्हणून केल्यास कामाचा ताण येत नाही. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना केवळ गुणांसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी केल्यास त्यांना अभ्यासाचा कंटाळा येत नाही.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञानी पुरुषाची कर्मे त्याला कशी बाधत नाहीत, याचे वर्णन येथे केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 152

म्हणौनि विहित जें कर्म । तेंचि आचरावें हें वर्म । येणें पाविजे परम । पुरुषार्थातें ॥

"Therefore, perform the prescribed duty; this is the secret. Through this, one attains the supreme goal of life."

विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा योग्य
Prescribed or righteous
आचरावें Verb
Acharave
आचरणात आणावे किंवा करावे
To practice or perform
वर्म Noun
Varma
रहस्य किंवा मर्म
Secret or essence
पाविजे Verb
Pavije
मिळते किंवा प्राप्त होते
Attained or reached
पुरुषार्थातें Noun
Purusharthate
जीवनाचे अंतिम ध्येय (मोक्ष)
The ultimate goal of human life

💡 अर्थ

म्हणून जे शास्त्रविहित (योग्य) कर्म आहे, तेच करावे. हेच जीवनाचे खरे रहस्य आहे, कारण यामुळेच श्रेष्ठ अशा मोक्षाची (परम पुरुषार्थाची) प्राप्ती होते.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे मर्म विशद करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेले आणि शास्त्राने सांगितलेले 'विहित कर्म' (कर्तव्य) पार पाडले पाहिजे. कर्माचा त्याग करणे हा मोक्षाचा मार्ग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता स्वधर्मानुसार कर्म करणे हेच खरे 'वर्म' किंवा गुपित आहे. अशा प्रकारे निस्वार्थ बुद्धीने केलेल्या कर्मामुळेच मनुष्याला जीवनाचे अंतिम ध्येय म्हणजेच मोक्ष किंवा परम पुरुषार्थ प्राप्त होतो. हे कर्मच ईश्वराची सेवा ठरते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, विद्यार्थ्यांनी आपला अभ्यास आणि नोकरी करणाऱ्यांनी आपले काम हे 'कर्तव्य' म्हणून प्रामाणिकपणे करावे. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळेल की नाही याची चिंता करण्यापेक्षा, मनापासून अभ्यास करणे हेच आपले विहित कर्म आहे, ज्यामुळे प्रगती निश्चित होते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्माचे आचरण कसे मोक्षदायी ठरते हे स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 113

म्हणोनि बाह्य हे विषय । न संडितांही सांडिले होय । जरी अंतरीं होय । विरक्तु पुरुषु ॥

"Therefore, external objects are as good as abandoned, even if not physically left, if the person is internally detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
संडितांही Verb
Sanditahi
सोडले तरी
Even if abandoned
अंतरीं Adverb
Antari
मनामध्ये
Internally / In the heart
विरक्तु Adjective
Viraktu
आसक्ती नसलेला
Detached / Dispassionate

💡 अर्थ

म्हणून जर एखादा माणूस मनातून विरक्त (आसक्ती नसलेला) झाला, तर त्याने बाहेरचे विषय प्रत्यक्ष सोडले नसले तरी ते सुटल्यासारखेच आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या वैराग्याचे लक्षण सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ घरादाराचा किंवा वस्तूंचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे. जर माणसाचे मन विषयांच्या ओढीपासून मुक्त झाले असेल, तर तो संसारात राहूनही संन्यासीच असतो. आंतरिक विरक्ती ही बाह्य त्यागापेक्षा जास्त महत्त्वाची आहे. ज्याचे मन शुद्ध झाले आहे, त्याला बाह्य जग बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक वस्तू वापरतो. जर एखादी वस्तू हरवली किंवा खराब झाली आणि आपल्याला त्याचे दुःख झाले नाही, तर आपण त्या वस्तूबाबत 'अंतरी विरक्त' आहोत असे समजावे. उदाहरणार्थ, मोबाईल वापरणे पण त्याचे व्यसन न लागणे.

📌 संदर्भ

खरा संन्यास आणि वैराग्य हे केवळ बाह्य नसून आंतरिक असते, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा