←
सोमवार, 19 ऑगस्ट 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 107

जेथूनि हे विश्व जाहले । जेणें हे जिवंत संचरले । जेणें हे सर्व व्यापिले । आपणयासी ॥

"From whom this universe emerged, by whom it is kept alive, and who has pervaded all this by Himself."

जेथूनि Adverb
Jethuni
ज्यापासून
From where
विश्व Noun
Vishwa
जग
Universe
जाहले Verb
Jahale
झाले किंवा निर्माण झाले
Happened or Created
संचरले Verb
Sancharale
सळसळते किंवा जिवंत आहे
Animated or Moved
व्यापिले Verb
Vyapile
भरून उरले किंवा व्यापले
Pervaded
आपणयासी Pronoun
Aapanayasi
स्वतःने
By Himself

💡 अर्थ

ज्यापासून हे सर्व जग निर्माण झाले आहे, ज्याच्यामुळे सर्व सजीव सृष्टी जिवंत आहे आणि ज्याने हे सर्व विश्व व्यापले आहे, तोच परमात्मा आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मतत्त्वाचे किंवा परमात्म्याचे व्यापक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, हे संपूर्ण विश्व ज्या मूळ तत्त्वापासून उत्पन्न झाले आहे, ज्याच्या चैतन्यामुळे सर्व प्राणीमात्र हालचाल करतात आणि ज्याने स्वतःला या सर्व विश्वात व्यापून टाकले आहे, तेच अविनाशी तत्त्व आहे. हे तत्त्व कधीही नष्ट होत नाही आणि सर्वत्र सारखेच भरलेले आहे. हे तत्त्व म्हणजे चैतन्यशक्ती आहे जी प्रत्येक कणात वास करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपण सर्वांमध्ये एकाच ईश्वरी अंशाचे दर्शन घेतले पाहिजे. उदाहरणार्थ, निसर्गातील झाडे, प्राणी आणि माणसे यांच्यात भेदभाव न करता सर्वांचा आदर करणे आणि सर्वांशी प्रेमाने वागणे, कारण सर्वांमध्ये तोच एक आत्मा आहे.

📌 संदर्भ

अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि व्यापकत्व समजावून सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून परमात्म्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 166

जेणें अज्ञानाचें मूळ खणिलें । कर्माचें इंधन जाळिलें । तें ज्ञानचि पैं संचरलें । जयाचिया ठायीं ॥ १६६ ॥

"He who has dug out the root of ignorance and burnt the fuel of actions, in him alone does knowledge dwell."

अज्ञानाचें Noun
Ajnanache
अज्ञानाचे
of ignorance
मूळ Noun
Mula
मूळ/पाया
root
खणिलें Verb
Khanile
उपटून काढले/खणले
dug out/uprooted
इंधन Noun
Indhana
जळण
fuel
जाळिलें Verb
Jalile
जाळून टाकले
burnt
संचरलें Verb
Sancharale
व्यापले/प्रवेशले
permeated/resided

💡 अर्थ

ज्याने अज्ञानाचे मूळ उपटून टाकले आहे आणि कर्माचे इंधन जाळून टाकले आहे, त्याच्या ठिकाणी केवळ ज्ञानच भरून राहिले आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानी पुरुषाचे लक्षण सांगतात. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून भस्म करतो, त्याप्रमाणे ज्ञानाचा उदय झाल्यावर अज्ञानाचा मुळासकट नाश होतो. 'मी देह आहे' हा अज्ञानाचा मूळ कंद आहे. जेव्हा हे अज्ञान नष्ट होते, तेव्हा कर्मांची फळे भोगण्याची आसक्ती (इंधन) संपते. अशा व्यक्तीच्या अंतःकरणात केवळ शुद्ध आत्मज्ञानच व्यापून राहते. तो कर्मात असूनही कर्माच्या बंधनापासून मुक्त असतो, कारण त्याचे अज्ञान पूर्णपणे नष्ट झालेले असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखाद्या विषयाचे सखोल ज्ञान प्राप्त करतो, तेव्हा त्याबद्दलच्या शंका आणि भीती (अज्ञान) नष्ट होतात. उदाहरणार्थ, अभ्यासाचे पूर्ण ज्ञान असल्यास परीक्षेची भीती वाटत नाही. तसेच, विवेकाने वागल्यास आपल्या हातून घडणाऱ्या कर्मांचा ताण येत नाही.

📌 संदर्भ

या ओवीत ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञान कशाप्रकारे अज्ञानाचे मूळ आणि कर्माचे बंधन नष्ट करते, याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 113

म्हणोनि बाह्य हे विषय । न संडितांही सांडिले होय । जरी अंतरीं होय । विरक्तु पुरुषु ॥

"Therefore, external objects are as good as abandoned, even if not physically left, if the person is internally detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरील
External
विषय Noun
Vishaya
इंद्रियांचे भोग
Sense objects
संडितांही Verb
Sanditahi
सोडले तरी
Even if abandoned
अंतरीं Adverb
Antari
मनामध्ये
Internally / In the heart
विरक्तु Adjective
Viraktu
आसक्ती नसलेला
Detached / Dispassionate

💡 अर्थ

म्हणून जर एखादा माणूस मनातून विरक्त (आसक्ती नसलेला) झाला, तर त्याने बाहेरचे विषय प्रत्यक्ष सोडले नसले तरी ते सुटल्यासारखेच आहेत.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या वैराग्याचे लक्षण सांगतात. ते म्हणतात की, केवळ घरादाराचा किंवा वस्तूंचा त्याग करणे म्हणजे संन्यास नव्हे. जर माणसाचे मन विषयांच्या ओढीपासून मुक्त झाले असेल, तर तो संसारात राहूनही संन्यासीच असतो. आंतरिक विरक्ती ही बाह्य त्यागापेक्षा जास्त महत्त्वाची आहे. ज्याचे मन शुद्ध झाले आहे, त्याला बाह्य जग बाधत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक वस्तू वापरतो. जर एखादी वस्तू हरवली किंवा खराब झाली आणि आपल्याला त्याचे दुःख झाले नाही, तर आपण त्या वस्तूबाबत 'अंतरी विरक्त' आहोत असे समजावे. उदाहरणार्थ, मोबाईल वापरणे पण त्याचे व्यसन न लागणे.

📌 संदर्भ

खरा संन्यास आणि वैराग्य हे केवळ बाह्य नसून आंतरिक असते, हे ज्ञानेश्वर महाराज स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा