←
सोमवार, 29 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 21

बाह्यस्पर्शेष्वसक्तात्मा विन्दत्यात्मनि यत्सुखम् । स ब्रह्मयोगयुक्तात्मा सुखमक्षयमश्नुते ॥

जो बाह्य विषयांचा विटाळु । सांडूनि अंतरीं केवळु । आत्मसुखाचा सोहळु । भोगीत असे ॥

"He whose self is unattached to external contacts finds happiness in the Self; with the self engaged in the meditation of Brahman, he attains endless happiness."

बाह्य Adjective
Bahya
बाहेरचे किंवा भौतिक
External or material
विटाळु Noun
Vitalu
आसक्ती किंवा घाण
Attachment or impurity
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून
Discarding or leaving
अंतरीं Adverb
Antari
मनामध्ये किंवा आत
Within or inside
सोहळु Noun
Sohalu
उत्सव किंवा सोहळा
Celebration or joy
भोगीत Verb
Bhogit
अनुभवणे
Experiencing

💡 अर्थ

जो बाहरी विषयों के सुख में आसक्त नहीं होता, वह अपनी आत्मा में ही सुख प्राप्त करता है और अक्षय आनंद का अनुभव करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, ज्याचे मन बाह्य जगातील क्षणभंगुर विषयांमध्ये (जसे की चव, स्पर्श, रूप) अडकलेले नाही, तोच खऱ्या अर्थाने अंतरातील आत्मसुखाचा अनुभव घेऊ शकतो. जेव्हा एखादा साधक आपली इंद्रिये बाह्य जगातून काढून अंतर्मुख करतो, तेव्हा त्याला ब्रह्माशी एकरूप झाल्याचा आनंद मिळतो. हा आनंद कोणत्याही भौतिक वस्तूवर अवलंबून नसल्यामुळे तो अक्षय म्हणजेच कधीही न संपणारा असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आजच्या काळात आपण मोबाईल, टीव्ही किंवा बाहेरच्या खाण्यात सुख शोधतो, पण ते तात्पुरते असते. जर आपण रोज १० मिनिटे शांत बसून स्वतःच्या विचारांचे निरीक्षण केले (ध्यान केले), तर आपल्याला मनातून खरी शांती आणि आनंद मिळू शकतो. उदाहरणार्थ: परीक्षेत यश मिळाल्यावर होणाऱ्या आनंदापेक्षा, अभ्यास करताना विषयाचे आकलन झाल्यावर मिळणारा आंतरिक आनंद अधिक टिकणारा असतो.

📌 संदर्भ

बाह्य विषयांच्या सुखाचा त्याग करून अंतरातील अक्षय सुखाचा अनुभव घेणाऱ्या स्थितप्रज्ञाचे वर्णन या ओवीत केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 40

जेथ हे अंतःकरण। आणि बुद्धीचें आयतन। इंद्रियें तंव अधिष्ठान। प्रसिद्धचि॥

जेथे हे अंतःकरण आणि बुद्धीचे स्थान आहे, तसेच इंद्रिये हे तर त्याचे प्रसिद्ध अधिष्ठानच आहेत.

"Where this mind and the seat of intellect are, and the senses are its well-known locations."

जेथ Adverb
Jetha
जेथे
Where
अंतःकरण Noun
Antahkarana
मन किंवा हृदय
Mind or inner self
आयतन Noun
Ayatana
स्थान किंवा घर
Abode or seat
इंद्रियें Noun
Indriye
ज्ञानेंद्रिये
Senses
अधिष्ठान Noun
Adhishthana
राहण्याचे मुख्य ठिकाण
Foundation or base
प्रसिद्धचि Adjective
Prasiddhachi
ओळखले जाणारे किंवा उघड असणारे
Well-known or evident

💡 अर्थ

काम (इच्छा) इंद्रियों, मन और बुद्धि में निवास करता है; इनके माध्यम से वह ज्ञान को ढंककर मनुष्य को भ्रमित करता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, काम किंवा वासना ही बाहेरून येत नाही. ती आपल्या शरीराच्या आत तीन मुख्य ठिकाणी लपलेली असते: आपली पाच ज्ञानेंद्रिये, आपले मन (अंतःकरण) आणि आपली बुद्धी. जेव्हा एखादी इच्छा निर्माण होते, तेव्हा ती प्रथम इंद्रियांना पकडते, मग मनाला अस्वस्थ करते आणि शेवटी बुद्धीला भ्रमित करते. या तीन ठिकाणांचा ताबा घेतल्यामुळे माणसाला काय योग्य आणि काय अयोग्य हे समजेनासे होते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचा अतिमोह होतो, तेव्हा हे लक्षात घ्यावे की हा मोह आपल्या इंद्रियांनी आणि मनाने निर्माण केला आहे. अशा वेळी शांत राहून बुद्धीचा वापर करून स्वतःवर नियंत्रण मिळवावे.

📌 संदर्भ

काम (वासना) मनुष्याला कशा प्रकारे मोहित करतो आणि तो शरीरात नेमका कुठे राहतो, याचे वर्णन श्रीकृष्णांनी अर्जुनाला केले आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 63

जेथ संकल्पाचा कलंकु धुवे । जेथ मनपण मन विरवे । जेथ अविद्या ही मावे । आपणयामाजी ॥

"Where the blemish of resolve is washed away, where the mind-ness of the mind dissolves, and where even ignorance is absorbed within itself."

संकल्पाचा Noun
Sankalpacha
विचारांचा किंवा इच्छेचा
Of resolution or desire
कलंकु Noun
Kalanku
डाग किंवा दोष
Stain or blemish
धुवे Verb
Dhuve
धुवून जातो
Is washed away
मनपण Noun
Manapan
मनाचा स्वभाव/चंचलता
The nature of the mind
विरवे Verb
Virve
विरघळते
Dissolves
अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
मावे Verb
Maave
सामावून जाते/नाहीशी होते
Merges or disappears

💡 अर्थ

जहाँ संकल्प का कलंक धुल जाता है, जहाँ मन का मनपन विलीन हो जाता है और जहाँ अविद्या स्वयं में ही समा जाती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्मज्ञानाच्या अत्युच्च अवस्थेचे वर्णन करत आहेत. जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याच्या मनातील 'मी हे करीन' किंवा 'मला हे हवे' असे संकल्प-विकल्प (कलंक) पूर्णपणे नष्ट होतात. मनाचा जो मूळ स्वभाव आहे—सतत विचार करणे आणि धावणे (मनपण)—तो आत्मस्वरूपात विरघळून जातो. इतकेच नाही तर, ज्या अज्ञानामुळे (अविद्या) आपल्याला हे जग सत्य वाटते, ते अज्ञानही त्या ज्ञानाच्या प्रकाशात स्वतःचे अस्तित्व गमावून बसते. ही अवस्था म्हणजे केवळ आनंदाचा आणि शांततेचा अनुभव होय.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण एखादे काम पूर्ण एकाग्रतेने आणि फळाची अपेक्षा न ठेवता करतो, तेव्हा आपले मन शांत होते. उदाहरणार्थ, चित्र काढताना जर चित्रकार चित्रात पूर्णपणे हरवून गेला, तर त्याला स्वतःचे आणि जगाचे भान राहत नाही, हीच एकाग्रता प्रगतीसाठी आवश्यक आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे आत्मज्ञानाच्या प्राप्तीनंतर मनाची आणि अज्ञानाची जी स्थिती होते, त्याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा