←
बुधवार, 24 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 26

तत्रापश्यत्स्थितान् पार्थः पितॄनथ पितामहान् । आचार्यान्मातुलान्भ्रातॄन्पुत्रान्पौत्रान्सखींस्तथा ॥

तेथ अर्जुनें देखिले । गोत्रज सकळ दाटले । पितामह आणि गुरु संचले । मातुल भ्राते ॥

"There Arjuna saw his kinsmen gathered; grandfathers and teachers assembled, along with maternal uncles and brothers."

देखिले Verb
Dekhile
पाहिले
Saw
गोत्रज Noun
Gotraja
रक्ताचे नातेवाईक
Kinsmen / Blood relatives
दाटले Verb
Datale
गर्दी केली / जमले
Gathered / Crowded
पितामह Noun
Pitamaha
आजोबा
Grandfather
मातुल Noun
Matula
मामा
Maternal uncle
भ्राते Noun
Bhrate
भाऊ
Brothers

💡 अर्थ

तिथे अर्जुनाने पाहिले की, त्याचे सर्व नातेवाईक एकत्र जमले आहेत. त्यामध्ये त्याचे आजोबा, गुरु, मामा आणि भाऊ यांचा समावेश होता.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वरीच्या या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाच्या मनःस्थितीचे वर्णन करतात. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभे राहिल्यावर अर्जुनाला समोर शत्रूऐवजी आपलेच सगेसोयरे दिसले. भीष्म पितामहांसारखे वडीलधारे, द्रोणाचार्यांसारखे आदरणीय गुरु, शल्यासारखे मामा आणि दुर्योधनासारखे भाऊ पाहून अर्जुनाचे मन व्याकुळ झाले. हे युद्ध केवळ राज्यासाठी नसून आपल्याच रक्ताच्या नात्यांविरुद्ध आहे, याची जाणीव त्याला या क्षणी झाली. ही ओवी अर्जुनाच्या 'विषादाची' किंवा मानसिक द्वंद्वाची सुरुवात दर्शवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अनेकदा आपल्याला अशा प्रसंगांना सामोरे जावे लागते जिथे आपले कर्तव्य आणि आपली नाती यांच्यात संघर्ष होतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या अधिकाऱ्याला आपल्याच नातेवाईकाने केलेल्या चुकीबद्दल शिक्षा द्यावी लागते, तेव्हा होणारी मनाची अवस्था अर्जुनासारखीच असते.

📌 संदर्भ

युद्ध सुरू होण्यापूर्वी कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर दोन्ही सैन्यांच्या मध्यभागी उभा राहून अर्जुन आपल्या नातेवाईकांकडे पाहतो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 76

जेणे जेणे वेळे। जे जे इच्छिसी तू भलें। तें तें तुज सकळें। पुरवील हा॥

"At whatever time you desire anything good, this (Yajna) will fulfill all of that for you."

जेणे Pronoun
Jene
ज्या
By which
वेळे Noun
Vele
वेळी
At the time
इच्छिसी Verb
Icchisi
इच्छा करशील
You desire
भलें Adjective
Bhale
चांगले / कल्याणकारी
Good / Auspicious
सकळें Adjective
Sakale
सर्व
All
पुरवील Verb
Puravila
पूर्ण करेल
Will fulfill

💡 अर्थ

ज्या ज्या वेळी तू ज्या ज्या चांगल्या गोष्टींची इच्छा करशील, त्या सर्व गोष्टी हा यज्ञ तुला पूर्ण करून देईल.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत यज्ञाचे (निस्वार्थ कर्माचे) महत्त्व विशद करतात. ते म्हणतात की, ब्रह्मदेवाने मानवाला यज्ञासह निर्माण केले आणि सांगितले की हा यज्ञ तुमची कामधेनु होईल. जेव्हा मनुष्य आपले विहित कर्म फळाची आशा न धरता ईश्वराप्रती अर्पण करतो, तेव्हा त्याला सृष्टीकडून सर्व अपेक्षित आणि कल्याणकारी गोष्टी प्राप्त होतात. हा यज्ञ म्हणजे केवळ बाह्य कर्मकांड नसून, स्वधर्माचे पालन आणि परोपकाराची भावना आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात, जर आपण आपले काम (उदा. अभ्यास किंवा नोकरी) प्रामाणिकपणे आणि इतरांच्या हिताचा विचार करून केले, तर आपल्या गरजा आणि प्रगती आपोआप साध्य होते. उदाहरण: एका प्रामाणिक व्यापाऱ्याने ग्राहकांचे हित जपले, तर त्याचा व्यवसाय आपोआप वृद्धिंगत होतो.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज सृष्टीच्या उत्पत्तीच्या वेळी ब्रह्मदेवाने जीवांना दिलेल्या उपदेशाचे वर्णन करत आहेत, जिथे यज्ञ हा सर्व इच्छा पूर्ण करणारा सांगितला आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 189

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे या चित्ता । न येईं या प्रपंचाच्या हाता । जेंवि स्वप्न हें ॥

"Therefore, now, control this mind; do not let it fall into the hands of this worldly life, which is like a dream."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवणे किंवा आवरणे
To deceive or control
चित्ता Noun
Chitta
मन
Mind
प्रपंचाच्या Noun
Prapanchachya
संसाराच्या
Of the worldly life
स्वप्न Noun
Swapna
स्वप्न
Dream

💡 अर्थ

म्हणून तू आता तुझ्या मनाला आवर घाल. या संसाराच्या मोहात पडू नकोस, कारण हा संसार एका स्वप्नासारखा आहे जो थोड्या वेळाने संपून जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला उपदेश करतात की, हे जग आणि त्यातील व्यवहार हे स्वप्नासारखे आभासी आहेत. ज्याप्रमाणे स्वप्न पाहताना ते खरे वाटते पण जागे झाल्यावर ते नाहीसे होते, त्याचप्रमाणे हा प्रपंच क्षणभंगुर आहे. माणसाने आपल्या चित्ताला (मनाला) या मायेच्या जाळ्यात अडकू देऊ नये, तर आत्मस्वरूपाच्या सत्याकडे वळवावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या अपयशाने किंवा दुःखाने खूप अस्वस्थ होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की ही परिस्थिती कायमस्वरूपी नाही. जसे स्वप्न संपते, तसे हे संकटही संपणार आहे, असा विचार करून मनाला शांत ठेवावे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला संसाराच्या नश्वरतेबद्दल आणि मनाला मायेपासून दूर ठेवण्याबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा