←
मंगळवार, 16 जुलै 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 311

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको भ्रांता । सांडूनि हे चिंता । झुंझसी वेगा ॥ ३११ ॥

"Therefore, do not be deceived now, O deluded one; casting aside this worry, fight quickly."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Jhakavije
फसवले जाणे किंवा भ्रमात पडणे
To be deluded or deceived
भ्रांता Noun
Bhranta
भ्रमित झालेला
One who is confused
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Having abandoned
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
झुंझसी Verb
Jhunjhasi
युद्ध कर
Fight
वेगा Adverb
Vega
त्वरित किंवा वेगाने
Quickly

💡 अर्थ

म्हणून हे अर्जुना, तू आता भ्रमात पडू नकोस. ही मनातील काळजी सोडून दे आणि युद्धासाठी त्वरित तयार हो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण नाही. अज्ञानामुळे तू स्वतःला फसवून घेऊ नकोस. युद्धाच्या प्रसंगी मनात शंका किंवा चिंता बाळगणे हे क्षत्रियाला शोभत नाही. म्हणून सर्व मोह सोडून तू तुझे कर्तव्य पार पाडण्यासाठी सज्ज हो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण कामाला घाबरतो, तेव्हा जास्त विचार न करता आपले कर्तव्य पूर्ण करण्यावर लक्ष दिले पाहिजे. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी भीती वाटली तरी ती बाजूला सारून अभ्यासाला सुरुवात करणे महत्त्वाचे असते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मोह आणि मानसिक गोंधळ सोडून देऊन युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 26

जेथ अविद्या हेचि समिधा । करूनि बुद्धीचिया प्रबोधा । प्रज्वळिला सुमेधा । ज्ञानाग्नि जो ॥

"Where ignorance is the fuel, and through the awakening of the intellect, the fire of knowledge is kindled."

अविद्या Noun
Avidya
अज्ञान
Ignorance
समिधा Noun
Samidha
यज्ञासाठी लागणारे लाकूड
Sacrificial fuel/wood
प्रबोधा Noun
Prabodha
जागृती किंवा बोध
Awakening or enlightenment
प्रज्वळिला Verb
Prajwalila
पेटवला किंवा प्रदीप्त केला
Ignited or kindled
सुमेधा Adjective
Sumedha
उत्तम बुद्धी असलेला
Wise or one with good intellect
ज्ञानाग्नि Noun
Jnanagni
ज्ञानाचा अग्नी
Fire of knowledge

💡 अर्थ

जिथे अज्ञान हेच यज्ञाचे लाकूड (समिधा) मानून, बुद्धीच्या जागृतीने ज्ञानाचा पवित्र अग्नी पेटवला जातो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानयज्ञाचे अत्यंत सुंदर वर्णन करतात. ते म्हणतात की, जेव्हा एखादा साधक आत्मज्ञानाच्या मार्गावर चालतो, तेव्हा तो आपल्यातील 'अविद्या' म्हणजेच अज्ञानाला इंधन (समिधा) म्हणून वापरतो. ज्याप्रमाणे अग्नी लाकडाला जाळून स्वतः प्रज्वलित होतो, त्याचप्रमाणे जेव्हा बुद्धी जागृत होते (प्रबोध), तेव्हा ती अज्ञानाचा नाश करून ज्ञानाचा अग्नी प्रज्वलित करते. हा अग्नी सर्व द्वैत आणि भ्रम भस्म करून टाकतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जीवनातील अज्ञान किंवा चुकांना घाबरून न जाता, त्यांना शिकण्याची संधी (इंधन) मानून विवेकाने प्रगती करावी. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास (अज्ञान/चूक), निराश न होता त्या चुकांचा अभ्यास करून पुढच्या वेळी अधिक ज्ञानी होणे.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज येथे ज्ञानयज्ञाचे स्वरूप स्पष्ट करत आहेत, जिथे अज्ञानाचा बळी देऊन ज्ञानाचा प्रकाश मिळवला जातो.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 83

जैसा शरत्काळींचा चंद्रु । पूर्णकळा सोज्ज्वरु । तैसा सात्त्विकु हा विचारु । मानसीं बिंबे ॥

"As the autumn moon shines in its full glory and purity, so does the Sattvic wisdom reflect in the mind."

शरत्काळींचा Adjective
Sharatkalincha
शरद ऋतूतील
Of the autumn season
चंद्रु Noun
Chandru
चंद्र
Moon
पूर्णकळा Adjective
Purnakala
पूर्ण कलांनी युक्त
Full of all phases
सोज्ज्वरु Adjective
Sojjwaru
अत्यंत तेजस्वी किंवा स्वच्छ
Bright and pure
सात्त्विकु Adjective
Sattviku
शुद्ध किंवा सत्वगुणी
Pure or virtuous
मानसीं Noun
Manasi
मनात
In the mind
बिंबे Verb
Bimbe
प्रतिबिंबित होतो किंवा प्रकाशतो
Reflects or shines

💡 अर्थ

जसा शरद ऋतूतील पूर्ण चंद्र आपल्या सर्व कलांनी प्रकाशमान आणि स्वच्छ असतो, तसाच सात्त्विक विचार माणसाच्या मनात प्रकाशतो.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सात्त्विक बुद्धीचे वर्णन करतात. शरद ऋतूमध्ये आकाश निरभ्र असते आणि त्यावेळचा पूर्ण चंद्र अत्यंत शीतल आणि तेजस्वी प्रकाश देतो. त्याचप्रमाणे, जेव्हा माणसाचे अंतःकरण शुद्ध होते, तेव्हा त्याच्या मनात सात्त्विक विचारांचा उदय होतो. हा विचार साधकाला आत्मज्ञानाकडे नेतो आणि त्याच्या जीवनातील अज्ञानरूपी अंधकार दूर करतो. हे मनाच्या स्थिरतेचे आणि प्रसन्नतेचे लक्षण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण शांत आणि सकारात्मक असतो, तेव्हा आपल्याला कठीण प्रसंगातही योग्य मार्ग सापडतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या वादाच्या वेळी रागावण्याऐवजी शांत राहून विचार केला तर प्रश्न लवकर सुटतो.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वरीच्या या भागात संत ज्ञानेश्वर महाराज सात्त्विक गुणामुळे प्राप्त होणाऱ्या मानसिक स्थैर्याचे आणि स्पष्टतेचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा