रविवार, 14 जुलै 2024
आज

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 168

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥

जैसा प्रदीप्तु पावकू । काष्ठे करी पावकू । तैसा ज्ञानाग्नि अशेखू । कर्मे जाळी ॥ १६८ ॥

"As a blazing fire turns fuel to ashes, O Arjuna, so does the fire of knowledge turn all actions to ashes."

प्रदीप्तु Adjective
Pradiptu
प्रज्वलित किंवा पेटलेला
Blazing or ignited
पावकू Noun
Pavaku
अग्नी
Fire
काष्ठे Noun
Kashthe
लाकूड
Wood or logs
अशेखू Adjective
Ashekhu
संपूर्ण किंवा काहीही शिल्लक न ठेवता
Entirely or without remainder
जाळी Verb
Jali
जाळून टाकतो
Burns

💡 अर्थ

जैसे प्रज्वलित अग्नि लकड़ी को जलाकर अग्नि रूप कर देती है, वैसे ही ज्ञान रूपी अग्नि सभी कर्मों को भस्म कर देती है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत ज्ञानाचे सामर्थ्य स्पष्ट करतात. ज्याप्रमाणे लाकूड अग्नीत पडले की ते स्वतः अग्नीच बनते, त्याप्रमाणे जेव्हा मनुष्याला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याची सर्व संचित आणि क्रियमाण कर्मे भस्मसात होतात. ज्ञानामुळे कर्माचा 'कर्ता' हा अहंकार नष्ट होतो, ज्यामुळे कर्माचे बंधन उरत नाही. हे ज्ञान अज्ञानाचा अंधकार दूर करून साधकाला मुक्त करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे खरे ज्ञान होते, तेव्हा त्याबद्दलचे चुकीचे विचार किंवा भीती नष्ट होते. उदाहरणार्थ, अंधारात दोरीला साप समजून घाबरण्यापेक्षा, ती दोरी आहे हे ज्ञान झाले की भीती आपोआप संपते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्मज्ञानाचे महत्त्व सांगताना म्हणतात की ज्ञान हे सर्व कर्मांच्या बंधनांचा नाश करणारे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 130

म्हणोनि उचितें कर्मे । आचरावीं मनोधर्में । हेचि मुख्य परम धर्मे । मानिजे गा ॥ १३० ॥

"Therefore, perform appropriate actions with mental conviction; consider this as the primary supreme duty."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
उचितें Adjective
Uchite
योग्य किंवा विहित
Appropriate or prescribed
आचरावीं Verb
Acharavi
आचरणात आणावीत किंवा करावीत
Should be performed
मनोधर्में Noun
Manodharme
मनाच्या शुद्ध भावनेने
With mental conviction or sincerity
परम Adjective
Parama
सर्वश्रेष्ठ किंवा सर्वोच्च
Supreme or highest
मानिजे Verb
Manije
मानले जाते
Is considered

💡 अर्थ

इसलिए, उचित कर्मों को मन की शुद्ध भावना के साथ करना चाहिए; इसी को मुख्य और परम धर्म माना जाता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे सार सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या वाट्याला आलेली, शास्त्राने सांगितलेली आणि परिस्थितीनुसार योग्य असलेली (उचित) कर्मे केली पाहिजेत. ही कर्मे केवळ बाह्यतः न करता ती 'मनोधर्में' म्हणजे मनाच्या पूर्ण एकाग्रतेने आणि शुद्ध भावनेने करावीत. फळाची आशा न धरता केवळ कर्तव्य म्हणून केलेले कर्म हाच सर्वश्रेष्ठ धर्म (परम धर्म) आहे. हेच मानवी जीवनाचे सार्थक करणारे मुख्य आचरण आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, एखादा विद्यार्थी जेव्हा केवळ गुणांच्या मागे न धावता, विषयाचे ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून अभ्यास करतो, तेव्हा तो या ओवीनुसार 'उचित कर्म' करत असतो. हेच त्याचे कर्तव्य आणि धर्म आहे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज स्वधर्माचे पालन आणि विहित कर्माचे महत्त्व सांगत आहेत, जे मोक्षाचे साधन ठरते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 86

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सद्धर्म । तेचि करीं तूं मनोधर्म । राखूनियां ॥ ८६ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and which constitutes righteous conduct, keeping your mind steady."

उचित Adjective
uchit
योग्य किंवा विहित
appropriate or proper
कर्म Noun
karma
कार्य किंवा कर्तव्य
action or duty
सद्धर्म Noun
saddharma
सदाचार किंवा चांगला धर्म
righteous conduct
मनोधर्म Noun
manodharma
मनाची वृत्ती किंवा स्वभाव
mental disposition or attitude
राखूनियां Verb
rakhuniya
सांभाळून किंवा राखून
maintaining or keeping

💡 अर्थ

इसलिए, जो कर्म उचित है और जिसका आचरण धर्मसम्मत है, उसे ही तुम अपने मन को स्थिर रखकर करो।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्मयोगाचे मर्म सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याला कर्म टाळता येत नाही, म्हणून त्याने 'उचित कर्म' म्हणजे जे आपल्या वाट्याला आलेले विहित कर्तव्य आहे, तेच करावे. हे कर्म करताना ते 'सद्धर्म' म्हणजे नीतिमत्तेला धरून असावे. सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे, हे कर्म करताना मनाचा समतोल (मनोधर्म) ढळू न देता, फळाची आशा न धरता एकाग्रतेने करावे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना ते केवळ ओझे न मानता, आपले कर्तव्य समजून आणि प्रामाणिकपणे पूर्ण करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी अभ्यास करताना तो केवळ परीक्षेसाठी न करता ज्ञान मिळवण्यासाठी मनापासून करावा.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला त्याचे विहित कर्तव्य आणि सदाचार यांचे पालन करण्याचा उपदेश करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा