←
रविवार, 30 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 11

या यज्ञाचेनि आधारें । तुम्ही पावावें अभ्युदय थोरें । हे कामधेनु तुम्हां साचारें । होईल जाणा ॥ ११ ॥

"Through the support of this Yajna, may you achieve great prosperity; know for certain that this will be your wish-fulfilling cow."

यज्ञाचेनि Noun
yajñācēni
यज्ञाच्या
of the sacrifice
आधारें Noun
ādhārēṃ
आधाराने
by the support
अभ्युदय Noun
abhyudaya
प्रगती किंवा उत्कर्ष
prosperity or rise
कामधेनु Noun
kāmadhēnu
इच्छा पूर्ण करणारी गाय
wish-fulfilling cow
साचारें Adverb
sācārēṃ
खरोखर
truly

💡 अर्थ

इस यज्ञ के सहारे तुम महान उन्नति प्राप्त करोगे। जान लो कि यह तुम्हारे लिए वास्तव में कामधेनु के समान सिद्ध होगा।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, यज्ञ म्हणजे केवळ अग्नीतील आहुती नसून ते निस्वार्थ भावनेने केलेले विहित कर्म आहे. जेव्हा मनुष्य सृष्टीच्या नियमांनुसार आपली कर्तव्ये पार पाडतो, तेव्हा त्याला 'अभ्युदय' म्हणजे ऐहिक प्रगती आणि आध्यात्मिक उन्नती प्राप्त होते. ज्याप्रमाणे पौराणिक कामधेनू गाय आपल्या मालकाच्या सर्व इच्छा पूर्ण करते, त्याचप्रमाणे प्रामाणिकपणे केलेले कर्तव्य मनुष्याला अपेक्षित फळ मिळवून देते. हे सृष्टीचे चक्र परस्परावलंबित्वावर आधारित आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन कामालाच 'यज्ञ' मानून ते प्रामाणिकपणे करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाला यज्ञ मानून कष्ट केले, तर त्याला यशाची फळे नक्कीच मिळतात.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगतात की निस्वार्थ कर्म (यज्ञ) हे प्रगतीचे साधन आणि सृष्टीच्या संतुलनाचा आधार कसे आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 82

तरी कर्मामाजीं अकर्म । आणि अकर्मीं जेथ कर्म । देखिजे तेंचि परम । ज्ञान जाण ॥

"Seeing inaction in action and action in inaction; know that this alone is the supreme knowledge."

कर्मामाजीं Noun
karmāmājīṃ
कर्मामध्ये
In action
अकर्म Noun
akarma
कर्माचा अभाव / निष्कामता
Inaction / Actionlessness
देखिजे Verb
dekhije
पाहणे / ओळखणे
To see / perceive
परम Adjective
parama
श्रेष्ठ / सर्वोच्च
Supreme / Highest
जाण Verb
jāṇa
समज / जाणून घे
Know / Understand
आणि Conjunction
āṇi
आणि
And
जेथ Adverb
jetha
जेथे
Where

💡 अर्थ

कर्म में अकर्म और अकर्म में कर्म को देखना ही वास्तविक श्रेष्ठ ज्ञान है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माचे गुपित स्पष्ट करतात. जो मनुष्य बाह्यतः कर्म करत असतानाही अंतर्यामी 'मी कर्ता नाही' या भावनेत स्थिर असतो, तो कर्मात अकर्म पाहतो. याउलट, जो मनुष्य केवळ शरीर स्थिर ठेवून मनात संकल्पांचे कर्म करत असतो, तो अकर्मात कर्म करतो. या दोन्हीतील सूक्ष्म भेद जो ओळखतो, तोच खरा ज्ञानी होय. ही स्थिती प्राप्त होणे म्हणजेच ज्ञानाची पराकाष्ठा आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' असा अहंकार न ठेवता आपले कर्तव्य पार पाडणे. उदाहरणार्थ: एखादे सामाजिक कार्य करताना स्वतःच्या प्रसिद्धीची अपेक्षा न ठेवता ते निस्वार्थपणे करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्म आणि अकर्म यातील गुपित समजावून सांगत आहेत, त्याचे निरूपण ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 244

म्हणोनि समर्थें विशेषें । आचरावें लागे तैसें । जेणें मार्गे लोकें । चालावें गा ॥

"Therefore, the capable ones must especially conduct themselves in such a manner, that the common folk may follow that path."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान व्यक्तीने
By the capable/powerful person
विशेषें Adverb
Visheshe
विशेषतः
Specially/Particularly
आचरावें Verb
Acharave
आचरण करावे
Should practice/behave
मार्गे Noun
Marge
मार्गाने
By the path
लोकें Noun
Loke
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

इसलिए समर्थ व्यक्ति को विशेष रूप से वैसा ही आचरण करना चाहिए, जिस मार्ग पर सामान्य लोगों को चलना चाहिए।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सांगतात की, जे लोक समाजात श्रेष्ठ आहेत किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहे, त्यांनी आपले कर्म अत्यंत जबाबदारीने पार पाडले पाहिजे. जर ज्ञानी पुरुष कर्म सोडून बसले, तर सामान्य लोकही त्यांचे अनुकरण करून आळशी बनतील. म्हणून, समाजाला योग्य दिशा देण्यासाठी समर्थांनी आदर्श आचरण करणे आवश्यक आहे. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे, जिथे नेता आपल्या कृतीतून समाजाला मार्गदर्शन करतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

एखाद्या कुटुंबातील मोठ्या व्यक्तीने जर शिस्त पाळली, तर मुले आपोआप शिस्त शिकतात. 'आधी केले मग सांगितले' या उक्तीप्रमाणे वागणे म्हणजे या ओवीचा सराव होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी आणि श्रेष्ठ व्यक्तींनी समाजासमोर आदर्श ठेवण्यासाठी कर्म करणे का आवश्यक आहे, याचे विवेचन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा