←
गुरुवार, 20 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 102

म्हणौनि संशयाहुनि थोर । आन नाही पाप घोर । हा विनाशाची थोर । विवरु जाण ॥ १०२ ॥

"Therefore, there is no sin greater than doubt; understand it to be a massive abyss of destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhanauni
म्हणून
Therefore
संशयाहुनि Noun
Samshayahuni
संशयापेक्षा
Than doubt
थोर Adjective
Thor
मोठे / श्रेष्ठ
Great / Large
घोर Adjective
Ghor
भयंकर / कठीण
Terrible / Severe
विवरु Noun
Vivaru
खड्डा / दरी / गुहा
Abyss / Pit / Hole
जाण Verb
Jaan
समज / ओळखून घे
Know / Understand

💡 अर्थ

म्हणून संशयापेक्षा मोठे दुसरे कोणतेही भयंकर पाप नाही. संशय हा विनाशाची एक मोठी दरी किंवा खड्डा आहे असे तू समज.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत घातक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याच्या जीवनात संशयासारखा दुसरा कोणताही मोठा शत्रू किंवा पाप नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो आत्मविनाशाचा मार्ग आहे. ज्याप्रमाणे एखादे खोल विवर (खड्डा) प्राण्याला किंवा मनुष्याला गिळून टाकते, त्याचप्रमाणे संशय माणसाची विवेकबुद्धी, आत्मविश्वास आणि प्रगती नष्ट करतो. संशयामुळे माणसाचे ऐहिक आणि पारमार्थिक दोन्ही प्रकारचे नुकसान होते, म्हणून साधकाने संशयाचा त्याग करणे अनिवार्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात कोणत्याही कामात यश मिळवण्यासाठी आत्मविश्वास आवश्यक असतो. जर आपण स्वतःच्या क्षमतेवर संशय घेतला, तर आपण साधे कामही पूर्ण करू शकत नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने मैदानात उतरण्यापूर्वीच आपल्या कौशल्यावर संशय घेतला, तर तो कधीही जिंकू शकणार नाही. म्हणून संशय सोडून दृढ निश्चयाने वागावे.

📌 संदर्भ

चौथ्या अध्यायाच्या शेवटी, ज्ञानप्राप्तीसाठी संशयाचा नाश करणे किती आवश्यक आहे हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज संशयाची भयानकता स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 345

यदा संहरते चायं कूर्मोऽङ्गानीव सर्वशः । इन्द्रियाणीन्द्रियार्थेभ्यस्तस्य प्रज्ञा प्रतिष्ठिता ॥

जैसा कूर्मु आपुलीं अंगें । इच्छावशेंचि आवरे वेगें । तैसीं इंद्रियें विषयसंगें । आवरिती जो ॥

"As a tortoise withdraws its limbs from all sides, so does the wise man withdraw his senses from the objects of sense."

कूर्मु Noun
Kūrmu
कासव
Tortoise
अंगें Noun
Aṅgēṃ
अवयव
Limbs
इच्छावशेंचि Adverb
Icchāvaśēñci
स्वतःच्या इच्छेने
By one's own will
आवरे Verb
Āvarē
आवरतो किंवा आत ओढून घेतो
Withdraws or restrains
वेगें Adverb
Vēgēṃ
त्वरेने किंवा वेगाने
Quickly
विषयसंगें Noun
Viṣayasaṅgēṃ
विषयांच्या ओढीपासून
From the attachment to sense objects
इंद्रियें Noun
Indriyēṃ
ज्ञानेंद्रिये
Senses

💡 अर्थ

ज्याप्रमाणे कासव आपली सर्व अंगे स्वतःच्या इच्छेने पटकन आपल्या कवचात ओढून घेतो, त्याप्रमाणे जो मनुष्य आपली इंद्रिये विषयांच्या ओढीपासून बाजूला काढतो, त्याची बुद्धी स्थिर झाली आहे असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत 'स्थितप्रज्ञा'चे (स्थिर बुद्धी असलेल्या व्यक्तीचे) अत्यंत समर्पक उदाहरण देतात. कासव जेव्हा त्याला धोका वाटतो किंवा जेव्हा त्याची इच्छा असते, तेव्हा तो आपले हात, पाय आणि डोके सहजपणे आपल्या कडक कवचाच्या आत ओढून घेतो. त्याचप्रमाणे, ज्या साधकाने आपल्या इंद्रियांवर (डोळे, कान, जीभ इ.) इतके नियंत्रण मिळवले आहे की, तो बाह्य जगातील मोहक विषयांपासून त्यांना हव्या त्या क्षणी बाजूला काढू शकतो, तोच खरा ज्ञानी होय. हे इंद्रियदमन कोणत्याही दबावाखाली नसून ते आत्मबलाने आणि विवेकाने येते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपण अभ्यासाला बसतो आणि मोबाईलच्या नोटिफिकेशनमुळे आपले मन विचलित होते, तेव्हा कासवाप्रमाणे आपली इंद्रिये त्या मोहापासून त्वरित आवरून पुन्हा अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे, हा या ओवीचा व्यावहारिक उपयोग आहे.

📌 संदर्भ

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्थितप्रज्ञाची लक्षणे सांगताना इंद्रियनिग्रहाचे महत्त्व स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 128

म्हणौनि संशयापासोनि थोर । आन नाही पाप घोर । हा विनाशाची थोर । विवसी गा ॥

"Therefore, there is no sin more terrible than doubt. It is a great force of destruction."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
संशयापासोनि Noun
Sanshayapasoni
संशयापेक्षा
Than doubt
घोर Adjective
Ghor
भयंकर / भयानक
Terrible / Dreadful
विनाशाची Noun
Vinashachi
नाशाची
Of destruction
विवसी Noun
Vivasi
डाकिण / विनाशाची शक्ती
A destructive force / Witch

💡 अर्थ

संशयासारखे दुसरे कोणतेही मोठे आणि भयंकर पाप नाही. संशय हा माणसाचा पूर्ण नाश करणारी एक शक्ती आहे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत संशयाचे अत्यंत भयानक स्वरूप स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, संशयापेक्षा मोठे आणि घोर पाप या जगात दुसरे कोणतेही नाही. संशय हा केवळ मनाचा एक विचार नसून तो माणसाच्या अध:पाताचे मुख्य कारण आहे. ज्ञानेश्वर माऊलींनी संशयाला 'विवसी' (म्हणजेच सर्वस्व गिळून टाकणारी डाकिण किंवा राक्षसी) असे म्हटले आहे. ज्याप्रमाणे ही शक्ती समोर येईल त्या गोष्टीचा नाश करते, त्याचप्रमाणे संशय माणसाचे ज्ञान, बुद्धी, सुख आणि प्रगती यांचा पूर्णपणे नाश करतो. संशयी माणसाला ना या लोकात सुख मिळते, ना परलोकात शांती लाभते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जर आपण आपल्या क्षमतेवर किंवा जवळच्या व्यक्तींवर सतत संशय घेतला, तर आपण कधीही प्रगती करू शकणार नाही. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने स्वतःच्या अभ्यासावर संशय घेतला, तर तो आत्मविश्वासाने परीक्षा देऊ शकणार नाही आणि अपयशी होईल.

📌 संदर्भ

ज्ञानेश्वर महाराज ज्ञानाच्या मार्गातील सर्वात मोठा अडथळा म्हणजेच 'संशय' याचे वर्णन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा