←
शनिवार, 15 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 201

म्हणोनि अर्जुना ऐकें । हें संन्यासपण निकें । जेथ मन आणि बुद्धी पारखे । होऊनि ठाकती ॥ २०१ ॥

"Therefore, O Arjuna, listen; this is the true state of renunciation, where the mind and intellect become detached."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
संन्यासपण Noun
Sannyāsapaṇa
संन्यासाची अवस्था
State of renunciation
निकें Adjective
Nikēṃ
उत्तम किंवा खरे
True or Good
पारखे Adjective
Pārakhē
अलिप्त किंवा वेगळे
Detached or Stranger
ठाकती Verb
Ṭhākatī
राहतात किंवा होतात
Stay or Become
बुद्धी Noun
Buddhī
विचारशक्ती
Intellect
ऐकें Verb
Aikēṃ
ऐक
Listen

💡 अर्थ

म्हणून अर्जुना ऐक, हेच खरे संन्यासपण आहे, जिथे मन आणि बुद्धी विषयांच्या मोहापासून पूर्णपणे अलिप्त होतात.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत खऱ्या संन्यासाची व्याख्या स्पष्ट करतात. संन्यास म्हणजे केवळ बाह्य त्याग किंवा वस्त्रांतर नव्हे. जेव्हा साधकाचे मन आणि बुद्धी ऐहिक विषयांच्या ओढीपासून पूर्णपणे मुक्त होतात आणि आत्मस्वरूपात स्थिर होतात, तेव्हाच त्याला खरे 'संन्यासपण' प्राप्त होते. येथे 'पारखे' होणे म्हणजे मन आणि बुद्धीने बाह्य जगातील द्वैताचा संबंध तोडून आत्मज्ञानात विलीन होणे होय. ही आंतरिक विरक्तीच योगाची खरी सिद्धी आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना फळाची अपेक्षा न ठेवता आणि मनावर ताबा मिळवून शांत राहणे म्हणजे संन्यासाचा सराव करणे होय. उदाहरणार्थ, परीक्षेत यश मिळवण्यासाठी अभ्यास करताना निकालाच्या चिंतेपेक्षा केवळ अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाला खऱ्या संन्यासाचे स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जिथे बाह्य वेषापेक्षा आंतरिक अलिप्तता महत्त्वाची आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 176

म्हणौनि कर्म तंव न सुटे । जोवरी देहबुद्धि न फिटे । आणि कर्मत्यागु न घडे । कवणेंही काळें ॥ १७६ ॥

"Therefore, action does not cease as long as body-consciousness is not removed; and the renunciation of action does not happen at any time."

म्हणौनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
न सुटे Verb
Na Sute
सुटत नाही
Does not cease
देहबुद्धि Noun
Dehabuddhi
शरीरभाव / मी शरीर आहे ही भावना
Body-consciousness
न फिटे Verb
Na Phite
नष्ट होत नाही / जात नाही
Does not vanish
कर्मत्यागु Noun
Karmatyagu
कर्माचा त्याग
Renunciation of action
कवणेंही Adjective
Kavanehi
कोणत्याही
Any
काळें Noun
Kale
वेळी / काळात
Time

💡 अर्थ

जोपर्यंत माणसाची देहबुद्धी (मी शरीर आहे ही भावना) जात नाही, तोपर्यंत कर्म सुटत नाही आणि कर्माचा त्याग कोणत्याही काळात शक्य होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या स्वरूपाचे सखोल विवेचन करतात. ते म्हणतात की, जोपर्यंत मनुष्याला आपण केवळ हे भौतिक शरीर आहोत असा अहंकार असतो, तोपर्यंत तो कर्माच्या पाशातून मुक्त होऊ शकत नाही. केवळ बाह्यतः कर्म करणे थांबवणे म्हणजे 'कर्मत्याग' नव्हे. जोपर्यंत अंतःकरणात 'मी कर्ता आहे' ही भावना जिवंत आहे, तोपर्यंत प्रकृतीच्या नियमानुसार कर्म घडतच राहते. खरा कर्मसंन्यास हा केवळ देहबुद्धी नष्ट होऊन आत्मस्वरूपाची ओळख झाल्यावरच प्राप्त होतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढतो आणि त्याला त्याग समजतो. पण जोपर्यंत मनात 'मी हे केले' असा अहंकार असतो, तोपर्यंत आपण कर्माला चिकटलेले असतो. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने केवळ परीक्षेच्या भीतीने अभ्यास सोडणे हा त्याग नसून, फळाची अपेक्षा न ठेवता अभ्यास करणे हा खरा कर्मयोग आहे.

📌 संदर्भ

श्रीज्ञानेश्वर महाराज येथे स्पष्ट करतात की जोपर्यंत देहबुद्धी शिल्लक आहे, तोपर्यंत कर्माचा त्याग करणे अशक्य आहे.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 212

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥

जेणें सांडिलें फळाचें आमिष । जो तृप्तीं जाहला संतोष । तो न करीच कांही विशेष । जरी कर्मांत असे ॥

"He who has cast away the lure of the fruit of action, and who is satisfied with contentment, does nothing at all, even though he is engaged in action."

जेणें Pronoun
Jene
ज्याने
By whom
सांडिलें Verb
Sandile
त्यागले किंवा सोडले
Abandoned or renounced
आमिष Noun
Amish
लोभ किंवा लालूच
Lure or bait
तृप्तीं Noun
Trupti
पूर्ण समाधानाने
With satisfaction
संतोष Noun
Santosh
आनंद
Contentment
विशेष Adjective
Vishesh
काही खास किंवा वेगळे
Anything specific

💡 अर्थ

ज्याने कामाच्या फळाची आशा सोडून दिली आहे आणि जो आपल्याच समाधानात आनंदी आहे, तो काम करत असूनही काहीच करत नाही असे समजावे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. जो पुरुष कर्माच्या फळाची अभिलाषा (आमिष) पूर्णपणे त्यागून आत्मस्वरूपाच्या आनंदाने नित्य तृप्त असतो, त्याला बाह्य जगातील कोणत्याही आधाराची किंवा आश्रयाची गरज उरत नाही. असा ज्ञानी पुरुष जरी शरीराने आणि इंद्रियांनी लौकिक कर्मे करताना दिसला, तरी त्याच्या मनात 'मी कर्ता आहे' असा अहंकार नसतो. त्यामुळे त्याची सर्व कर्मे अकर्मासारखी होतात आणि तो कर्माच्या बंधनात अडकत नाही.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना केवळ पगाराची किंवा यशाची चिंता न करता, ते काम आनंदाने आणि निष्ठेने करावे. उदाहरणार्थ, विद्यार्थ्यांनी परीक्षेच्या निकालाचा ताण न घेता केवळ ज्ञान मिळवण्यासाठी अभ्यास करावा.

📌 संदर्भ

आत्मज्ञान प्राप्त झालेला पुरुष फळाची आशा न धरता कर्मे कशी करतो, याचे वर्णन ज्ञानेश्वर महाराज येथे करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा