←
रविवार, 09 जून 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 137

अच्छेद्योऽयमदाह्योऽयमक्लेद्योऽशोष्य एव च । नित्यः सर्वगतः स्थाणुर्अचलोऽयं सनातनः ॥

म्हणोनि हा नित्य । आणि अचल हा सनातनु । परि न कळे हा गहनु । तर्कासी गा ॥

"Therefore, this (soul) is eternal, immovable, and ancient; yet it is profound and incomprehensible to logic."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
नित्य Adjective
Nitya
शाश्वत/कायम
Eternal
अचल Adjective
Achal
स्थिर/न हलणारा
Immovable
सनातनु Adjective
Sanatanu
अनादी/प्राचीन
Ancient/Timeless
गहनु Adjective
Gahanu
गूढ/कठीण
Profound/Mysterious
तर्कासी Noun
Tarkasi
तर्काला/बुद्धीला
To logic/reasoning

💡 अर्थ

इसलिए यह आत्मा नित्य, अचल और सनातन है; परंतु यह तर्क से परे और अत्यंत गूढ़ है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत आत्म्याचे शाश्वत स्वरूप स्पष्ट करतात. ते सांगतात की आत्मा हा काळाच्या पलीकडे असून तो कधीही नष्ट होत नाही (नित्य). तो कोणत्याही परिस्थितीत ढळत नाही (अचल) आणि तो सृष्टीच्या आरंभापासून अस्तित्वात आहे (सनातन). मानवी बुद्धी आणि तर्कशक्ती केवळ दृश्य जगाचे विश्लेषण करू शकते, परंतु आत्मा हा इंद्रियांच्या आणि तर्काच्या पलीकडचा विषय असल्याने तो समजण्यास अत्यंत गूढ किंवा 'गहन' आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात जेव्हा आपल्याला मोठे नुकसान होते किंवा प्रिय व्यक्तीचा विरह होतो, तेव्हा हे लक्षात ठेवावे की शरीर नश्वर असले तरी आत्मा अमर आहे. उदाहरण: एखाद्या अपयशाने खचून न जाता, आपल्यातील आंतरिक शक्ती (आत्मा) कधीही संपत नाही हा विचार करून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला आत्म्याचे अमरत्व आणि अविनाशी स्वरूप समजावून सांगत आहेत, जेणेकरून अर्जुनाचा मृत्यूविषयक मोह आणि भीती दूर व्हावी.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 20

जेणे जेणे मार्गें। थोरु एकु निगे। तोचि लोकू मागे। अनुसरे॥

"Whichever path a great person treads, the common people follow in their footsteps."

जेणे Pronoun
jene
ज्या
by which
मार्गे Noun
marge
रस्त्याने किंवा मार्गाने
by the path
थोरु Adjective
thoru
श्रेष्ठ किंवा मोठी व्यक्ती
great or noble person
निगे Verb
nige
जातो किंवा निघतो
goes or proceeds
लोकू Noun
loku
लोक किंवा समाज
people or society
मागे Adverb
mage
पाठीमागून
behind or following
अनुसरे Verb
anusare
अनुकरण करतो
follows

💡 अर्थ

जिस मार्ग पर कोई श्रेष्ठ व्यक्ति चलता है, सामान्य लोग भी उसी मार्ग का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सामाजिक वर्तणुकीचा एक महत्त्वाचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात जे लोक श्रेष्ठ मानले जातात, त्यांचे आचरण हे इतरांसाठी आदर्श ठरते. सामान्य माणसे स्वतःचा वेगळा मार्ग शोधण्यापेक्षा, महापुरुषांनी घालून दिलेल्या पावलावर पाऊल ठेवून चालणे पसंत करतात. म्हणून, श्रेष्ठ व्यक्तींनी आपले आचरण अत्यंत शुद्ध आणि जबाबदार ठेवणे आवश्यक आहे, कारण त्यांच्या कृतीचा प्रभाव संपूर्ण समाजावर पडतो. हे 'लोकसंग्रहा'चे तत्व आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जर घरातील मोठी माणसे शिस्तीने वागली, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, पालकांनी खोटे न बोलल्यास मुलेही सत्याचा मार्ग धरतात.

📌 संदर्भ

श्रेष्ठ व्यक्तींनी कर्माचे आचरण का करावे, याचे स्पष्टीकरण देताना ज्ञानेश्वर महाराज हा दाखला देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 144

म्हणोनि द्रव्यमया यज्ञा। हूनि ज्ञानयज्ञु पैं सुज्ञा। श्रेष्ठु हा जाणा। सर्वकाळ॥

"Therefore, the sacrifice of knowledge is superior to the sacrifice of material objects, O wise one; know this to be true for all time."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
द्रव्यमया Adjective
Dravyamaya
भौतिक वस्तूंचा किंवा संपत्तीचा
Material or wealth-based
ज्ञानयज्ञु Noun
Jnana-yajna
ज्ञानाचा यज्ञ
Sacrifice of knowledge
सुज्ञा Noun
Sujnya
हे सुजाण/शहाण्या अर्जुना
O wise one
श्रेष्ठु Adjective
Shreshthu
उत्तम किंवा थोर
Superior or excellent
सर्वकाळ Adverb
Sarvakal
नेहमी किंवा सर्व वेळी
Always or for all time

💡 अर्थ

इसलिए हे बुद्धिमान, जान लो कि भौतिक वस्तुओं के यज्ञ की तुलना में ज्ञान का यज्ञ सदैव श्रेष्ठ होता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करतात की, बाह्य कर्मकांडे किंवा द्रव्याचा (संपत्तीचा) उपयोग करून केलेले यज्ञ हे मर्यादित फळ देणारे असतात. त्याउलट, 'ज्ञानयज्ञ' म्हणजे आत्मज्ञानासाठी केलेले प्रयत्न हे सर्वश्रेष्ठ आहेत. कारण सर्व कर्मांची अंतिम परिप्ती ही ज्ञानातच होते. ज्ञान हे मनुष्याला अज्ञानाच्या पलीकडे नेते आणि मोक्षाचा मार्ग मोकळा करते. भौतिक यज्ञ हे साधने आहेत, तर ज्ञान हे साध्य आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

केवळ बाह्य कृती किंवा कर्मकांड करण्यापेक्षा, आपण जे काम करतो त्यामागचे शास्त्र आणि अर्थ समजून घेणे अधिक महत्त्वाचे आहे. उदाहरणार्थ, केवळ झाडे लावण्यापेक्षा ती पर्यावरणासाठी का महत्त्वाची आहेत हे समजून घेऊन त्यांचे संगोपन करणे हा 'ज्ञानयज्ञ' आहे.

📌 संदर्भ

या ओवीत श्रीकृष्ण (ज्ञानेश्वर महाराजांच्या टीकेद्वारे) भौतिक यज्ञापेक्षा ज्ञानयज्ञ श्रेष्ठ का आहे, याचे विवेचन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा