←
शनिवार, 25 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 77

म्हणोनि उचित जे कर्म । आणि आचरतां जे सधर्म । तेंचि करीं तूं परम । मंगल मानूनि ॥ ७७ ॥

"Therefore, perform that duty which is appropriate and righteous, regarding it as supremely auspicious."

म्हणोनि Conjunction
Mhaṇoni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
कर्म Noun
Karma
कार्य/कर्तव्य
Action/Duty
आचरतां Verb
Ācaratāṃ
आचरण करताना
While performing
सधर्म Noun
Sadharma
धर्माला धरून
Righteous
परम Adjective
Parama
अत्यंत/श्रेष्ठ
Supreme
मंगल Adjective
Maṃgala
पवित्र/शुभ
Auspicious
मानूनि Verb
Mānūni
मानून
Considering

💡 अर्थ

म्हणून जे योग्य कर्म आहे आणि जे धर्माला धरून आहे, तेच तू अत्यंत पवित्र आणि शुभ मानून कर.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ स्वार्थासाठी कर्म करू नये. जे कर्म आपल्या वाट्याला आले आहे, जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे धर्माच्या चौकटीत बसणारे (सधर्म) आहे, तेच कर्म करावे. अशा कर्माला ओझे न मानता ते अत्यंत मंगलमय आणि ईश्वरी सेवा मानून करावे. जेव्हा आपण आपले कर्तव्य पवित्र भावनेने करतो, तेव्हा ते कर्म आपल्याला बंधनात टाकत नाही, तर मोक्षाकडे नेते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपले काम प्रामाणिकपणे करणे हेच 'उचित कर्म' आहे. उदाहरणार्थ, एका विद्यार्थ्याने परीक्षेचा अभ्यास करताना तो केवळ मार्कांसाठी न करता, आपले ज्ञान वाढवण्यासाठी आणि ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने (मंगल मानून) केल्यास त्याला अधिक आनंद आणि यश मिळते.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज विहित कर्म आणि स्वधर्माचे पालन करणे हे कसे श्रेष्ठ आहे, याचे मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 198

म्हणोनि कर्मे तरी कीजती । परि तीं कर्तेपणा न येती । जैसा सूर्य बिंबाच्या दीप्ती । न येईजे ॥

"Therefore, actions are performed, but they do not lead to the sense of doership; just as the sun is not affected by the radiance of its own disk."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
कीजती Verb
Kijati
केली जातात
Are performed
कर्तेपणा Noun
Kartepana
मी करतो ही भावना / अहंकार
Sense of doership
बिंबाच्या Noun
Bimbachya
सूर्याच्या गोलाच्या
Of the solar disk
दीप्ती Noun
Deepti
प्रकाश / तेज
Radiance / Light
न येईजे Verb
Na Yeije
येत नाही / स्पर्श करत नाही
Does not affect / Does not come

💡 अर्थ

म्हणून कर्मे तर केली जातात, पण त्या कर्मांचा 'मी करतो' असा अहंकार (कर्तेपणा) मनात येत नाही. जसे सूर्याच्या बिंबाला त्याच्या स्वतःच्या प्रकाशाचा कोणताही भार किंवा स्पर्श होत नाही.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत निष्काम कर्मयोगाचे अत्यंत सुंदर विवेचन करतात. ते म्हणतात की, ज्ञानी पुरुष सर्व विहित कर्मे करतो, परंतु त्याच्या मनात 'मी हा कर्ता आहे' अशी भावना कधीच निर्माण होत नाही. ज्याप्रमाणे सूर्य संपूर्ण जगाला प्रकाशित करतो, पण त्या प्रकाश देण्याच्या क्रियेचा सूर्यावर कोणताही परिणाम होत नाही किंवा सूर्याला 'मी प्रकाश देतो' असा गर्व नसतो, त्याचप्रमाणे आत्मज्ञानी व्यक्ती कर्माच्या फळापासून आणि कर्तेपणाच्या अहंकारापासून मुक्त असते. ती केवळ ईश्वरी इच्छेचे साधन म्हणून कार्य करते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात अभ्यास करताना किंवा काम करताना 'मी हे केले' असा गर्व न बाळगता, ते आपले कर्तव्य आहे या भावनेने करावे. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने सामना जिंकल्यावर त्याचे सर्व श्रेय स्वतःकडे न घेता ते सांघिक प्रयत्नांना देणे, हाच खरा कर्तेपणाचा त्याग आहे.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्मे करूनही कर्माच्या बंधनात का अडकत नाही आणि त्याचा अहंकार कसा नष्ट झालेला असतो, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 121

म्हणौनि जे जे उचित । आणि अवसरेंकरूनि प्राप्त । तें कर्म आचरतां विहित । न सांडिजे गा ॥ १२१ ॥

"Therefore, whatever is appropriate and has come to you by occasion, do not abandon that prescribed duty while performing it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
उचित Adjective
Ucita
योग्य
Appropriate
अवसरेंकरूनि Adverb
Avasarēṅkarūni
वेळेनुसार किंवा प्रसंगानुसार
According to the occasion
प्राप्त Adjective
Prāpta
मिळालेले किंवा वाट्याला आलेले
Obtained
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले
Prescribed
सांडिजे Verb
Sāṇḍijē
सोडावे
Should be abandoned

💡 अर्थ

म्हणून जे जे योग्य आहे आणि वेळेनुसार आपल्या वाट्याला आले आहे, ते शास्त्रविहित कर्तव्य कर्म कधीही सोडू नये.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मयोगाचे मर्म सांगतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपल्या जीवनात जे जे नैतिकदृष्ट्या योग्य (उचित) आहे आणि जे परिस्थितीनुसार किंवा काळाच्या ओघात आपल्यासमोर कर्तव्य म्हणून आले आहे, अशा कर्मांचा त्याग करू नये. 'विहित' कर्म म्हणजे जे शास्त्राने किंवा धर्माने विहित केलेले आहे. अशी कर्मे फळाची आशा न ठेवता केवळ कर्तव्य भावनेने करणे हाच खरा मार्ग आहे. कर्माचा कंटाळा करणे किंवा जबाबदारी टाळणे हे प्रगतीच्या मार्गातील अडथळे आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, समजा तुम्ही एक कर्मचारी आहात आणि तुमच्याकडे एखादे कठीण काम आले आहे, तर ते काम टाळण्याऐवजी आपली जबाबदारी समजून पूर्ण निष्ठेने करणे म्हणजे या ओवीचे पालन करणे होय.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला कर्माचे महत्त्व सांगत असताना, ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून विहित कर्माचे समर्थन करतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा