←
गुरुवार, 09 मे 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 81

जैसा गगनीं गगनाभासु । तो गगनींचि होय विनाशु । तैसा आत्मप्रकाशीं प्रकाशु । आत्मारूपु ॥

"As the appearance of the sky in the sky dissolves into the sky itself, so the light within the light of the Self is the Self itself."

गगनीं Noun
Gagani
आकाशात
In the sky
गगनाभासु Noun
Gaganabhasu
आकाशाचा आभास
Illusion of the sky
विनाशु Noun
Vinashu
लय पावणे किंवा नाश
Dissolution or destruction
आत्मप्रकाशीं Noun
Atmaprakashin
आत्म्याच्या प्रकाशात
In the light of the soul
आत्मारूपु Adjective
Atmarupu
आत्म्याचे स्वरूप
Form of the soul

💡 अर्थ

जैसे आकाश में आकाश का आभास आकाश में ही विलीन हो जाता है, वैसे ही आत्म-प्रकाश में दिखने वाला प्रकाश आत्मस्वरूप ही होता है।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अद्वैत सिद्धांताचे मर्म उलगडून दाखवतात. ते म्हणतात की, ज्याप्रमाणे आकाशात कधीकधी आकाशाचाच आभास (उदा. निळेपण किंवा पोकळी) निर्माण होतो आणि तो शेवटी आकाशातच विरून जातो, त्याप्रमाणे या सृष्टीचा जो भास होतो, तो शेवटी आत्मतत्त्वातच विलीन होतो. आत्मा हा स्वयंप्रकाशित आहे. जेव्हा साधकाला आत्मज्ञान प्राप्त होते, तेव्हा त्याला समजते की जे काही दिसत आहे ते सर्व त्या एकाच आत्मतत्त्वाचे रूप आहे. ज्ञाता, ज्ञेय आणि ज्ञान हे सर्व एकाच चैतन्यात एकरूप होतात.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या दैनंदिन जीवनात आपण अनेकदा बाह्य गोष्टींना स्वतःपासून वेगळे मानतो, ज्यामुळे द्वेष किंवा भीती निर्माण होते. पण जर आपण हे लक्षात घेतले की सर्व सजीव एकाच ईश्वरी शक्तीचा अंश आहेत, तर आपल्यातील भेद संपतील. उदाहरण: समुद्राच्या लाटा समुद्रापेक्षा वेगळ्या नसतात, हे समजणे म्हणजे अद्वैत भाव होय.

📌 संदर्भ

संत ज्ञानेश्वर महाराज आकाशाच्या दृष्टांतातून आत्म्याचे अद्वैत आणि स्वयंप्रकाशित स्वरूप स्पष्ट करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 33

नियतं कुरु कर्म त्वं कर्म ज्यायो ह्यकर्मणः । शरीरयात्रापि च ते न प्रसिद्धयेदकर्मणः ॥

तरी उचित आणि विहित । जेणे होइजे स्वानंदाप्रत । ते कर्म काय निरुत । न कळावे तुला ॥

"Therefore, that which is appropriate and prescribed, and which leads to self-bliss—should that action not be clearly known to you?"

उचित Adjective
Uchita
योग्य किंवा रास्त
Appropriate or proper
विहित Adjective
Vihita
शास्त्राने सांगितलेले किंवा कर्तव्य
Prescribed or ordained duty
स्वानंदाप्रत Noun
Svanandaprat
आत्मसुखाकडे
Towards the bliss of the self
कर्म Noun
Karma
कार्य किंवा कृती
Action or duty
निरुत Adverb
Niruta
निश्चितपणे
Certainly or definitely
कळावे Verb
Kalave
समजावे
Should be known

💡 अर्थ

जो कर्म उचित और शास्त्रसम्मत है, जिससे आत्म-आनंद की प्राप्ति होती है, क्या वह कर्म तुम्हें निश्चित रूप से ज्ञात नहीं होना चाहिए?

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीत संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला कर्माचे मर्म समजावून सांगत आहेत. ते म्हणतात की, मनुष्याने केवळ कोणतेही कर्म करू नये, तर जे 'उचित' (योग्य) आणि 'विहित' (कर्तव्य म्हणून नेमून दिलेले) आहे तेच करावे. अशा कर्माचे वैशिष्ट्य म्हणजे ते माणसाला संसारात अडकवत नाही, तर 'स्वानंद' म्हणजे आत्मिक समाधान मिळवून देते. मोक्षाचा मार्ग हा कर्माचा त्याग करण्यात नसून, फळाची आशा न ठेवता योग्य कर्म करण्यात आहे. हे कर्म कसे ओळखावे आणि ते का करावे, याचे मार्गदर्शन माऊली येथे करत आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात आपण अनेक कामे करतो. पण ती कामे करताना ती 'उचित' आहेत का, याचा विचार करावा. उदाहरणार्थ, अभ्यास करणे हे विद्यार्थ्याचे विहित कर्म आहे. ते ओझे न मानता मनापासून केल्यास केवळ यशच मिळत नाही, तर आत्मिक समाधानही मिळते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला स्वधर्माप्रमाणे विहित कर्म करण्याचे महत्त्व आणि त्यातून मिळणारा आनंद याबद्दल सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 134

म्हणोनि तूं अर्जुना । झणीं चित्तीं वाहासी खेदना । हें आदिअंतीं पाहातां ना । कांहींच नव्हे ॥ १३४ ॥

"Therefore, Arjuna, do not let your mind be filled with sorrow; when viewed from the perspective of the beginning and the end, this is nothing at all."

म्हणोनि Adverb
Mhanoni
म्हणून
Therefore
चित्तीं Noun
Chitti
मनात
In the mind
खेदना Noun
Khedana
दुःख / शोक
Grief or sorrow
आदिअंतीं Noun
Adi-anti
सुरुवात आणि शेवटी
Beginning and end
नव्हे Verb
Navhe
नाही
Is not
झणीं Adverb
Jhani
कदापि / मुळीच
At all / ever

💡 अर्थ

इसलिए हे अर्जुन, तुम अपने मन में शोक मत करो। यदि तुम आदि और अंत का विचार करो, तो यह सब कुछ भी नहीं है।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत अर्जुनाला समजावून सांगतात की, ज्या गोष्टी उत्पत्तीच्या आधी नव्हत्या आणि विनाशानंतरही राहणार नाहीत, त्या केवळ मधल्या काळात सत्य असल्यासारख्या भासतात. जे पदार्थ सुरुवातीला आणि शेवटी नसतात, ते मधल्या काळातही खरोखर नसतातच. म्हणून या नश्वर आणि मायावी जगातील घटनांसाठी किंवा मृत्यूसाठी शोक करणे व्यर्थ आहे. आत्मस्वरूपाचा विचार केला तर हे दृश्य जगत शून्यवत आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला एखाद्या गोष्टीचे नुकसान होते किंवा एखादी प्रिय वस्तू हरवते, तेव्हा ती कायमस्वरूपी नव्हती हे लक्षात घेऊन मन शांत ठेवावे. उदाहरण: परीक्षेत कमी गुण मिळाल्यास किंवा खेळात हरल्यास, तो शेवट नाही हे ओळखून पुन्हा प्रयत्न करणे.

📌 संदर्भ

भगवद्गीतेतील तत्त्वज्ञानावर आधारित, संत ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला जगाच्या अशाश्वततेबद्दल आणि आत्म्याच्या अविनाशी स्वरूपाबद्दल मार्गदर्शन करत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा