←
शनिवार, 27 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 3, श्लोक 241

यद्यदाचरति श्रेष्ठस्तत्तदेवेतरो जनः । स यत्प्रमाणं कुरुते लोकस्तदनुवर्तते ॥

म्हणोनि समर्थें जे कीजे । तेंचि आचरिजे । येरें लोकें ॥

"Therefore, whatever is done by the powerful (great), that very thing is practiced by other people."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
समर्थें Noun
Samarthe
सामर्थ्यवान किंवा श्रेष्ठ व्यक्तीने
By the powerful or great person
कीजे Verb
Kije
केले जाते
Is done
आचरिजे Verb
Acharije
आचरण केले जाते
Is practiced
येरें Adjective
Yere
इतर
Other
लोकें Noun
Loke
लोकांनी
By the people

💡 अर्थ

इसलिए श्रेष्ठ पुरुष जो भी आचरण करते हैं, अन्य लोग भी उसी का अनुसरण करते हैं।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत सामाजिक जबाबदारीचा सिद्धांत मांडतात. ते म्हणतात की, समाजात ज्या व्यक्तींना मान-सन्मान मिळतो किंवा ज्यांच्याकडे अधिकार आहेत, त्यांच्या प्रत्येक कृतीकडे लोकांचे लक्ष असते. सामान्य लोक स्वतःचे स्वतंत्र नीतिनियम ठरवण्याऐवजी या श्रेष्ठ व्यक्तींच्या पावलावर पाऊल ठेवून चालतात. जर समर्थ व्यक्तींनी धर्माचे आणि कर्तव्याचे पालन केले, तर समाज आपोआप सन्मार्गाला लागतो. याउलट जर नेत्यांचे आचरण बिघडले, तर संपूर्ण समाज अधोगतीला जातो. म्हणून ज्ञानी आणि समर्थ पुरुषांनी जगाच्या कल्याणासाठी आदर्श कर्मे करत राहिले पाहिजे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात, जर घरातील मोठे लोक किंवा शाळेतील शिक्षक शिस्तीने वागले, तर मुलेही त्यांचेच अनुकरण करून शिस्तप्रिय बनतात. उदाहरणार्थ, जर पालकांनी खोटे बोलणे टाळले, तर मुलेही सत्याचे महत्त्व शिकतात.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत की श्रेष्ठ पुरुषांनी आपली कर्तव्ये चोख का बजावली पाहिजेत, कारण सामान्य जनता त्यांच्याच आचरणाचे अनुकरण करते.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 4, श्लोक 136

म्हणौनि कर्म तरी कीजे । परि तें कर्मावेगळें देखिजे । जैसें जळीं जळ न भिजे । पद्मपत्र ॥ १३६ ॥

"Therefore, perform actions, but view them as distinct from yourself; just as a lotus leaf in water is never soaked by it."

म्हणौनि Adverb
Mhaṇouni
म्हणून
Therefore
कर्मावेगळें Adjective
Karmāvēgaḷēṃ
कर्मापासून वेगळे किंवा अलिप्त
Distinct or detached from action
देखिजे Verb
Dēkhijē
पाहावे किंवा समजावे
Should be seen or understood
जळीं Noun
Jaḷīṃ
पाण्यामध्ये
In the water
पद्मपत्र Noun
Padmapatra
कमळाचे पान
Lotus leaf

💡 अर्थ

इसलिए कर्म तो करना चाहिए, लेकिन उसे कर्म से अलग होकर देखना चाहिए। जैसे कमल का पत्ता जल में रहकर भी जल से नहीं भीगता।

🔍 सखोल अर्थ

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्माच्या अलिप्ततेचा (Detachment) सिद्धांत स्पष्ट करतात. ते म्हणतात की, मनुष्याने आपली विहित कर्तव्ये अवश्य करावीत, परंतु ती करताना आपण स्वतः त्या कर्माचे कर्ते आहोत असा अहंकार बाळगू नये. ज्याप्रमाणे कमळाचे पान पाण्यातच जन्मते आणि पाण्यातच राहते, तरीही पाण्याचा एक थेंबही त्याला स्पर्श करू शकत नाही किंवा त्याला भिजवू शकत नाही, त्याचप्रमाणे ज्ञानी पुरुष संसारात राहून सर्व कर्मे करतो, पण कर्माच्या फळापासून किंवा बंधनापासून तो मुक्त असतो.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना आपण आपले सर्वोत्तम योगदान द्यावे, पण निकालाची अति चिंता करू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या प्रकल्पात काम करताना यश मिळाले किंवा अपयश, दोन्ही परिस्थितीत मनाचे संतुलन राखणे म्हणजे कमळाच्या पानासारखे अलिप्त राहणे होय.

📌 संदर्भ

ज्ञानी पुरुष कर्माच्या बंधनात न अडकता कर्म कसे करतो, हे सांगताना ज्ञानेश्वर महाराज कमळाच्या पानाचे उदाहरण देतात.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 174

म्हणोनि तूं आतां । झकविजे नको चित्ता । सांडूनि हे चिंता । युद्धासी हो कां ॥ १७४ ॥

"Therefore, do not let your mind be deceived now; casting aside this worry, be ready for the battle."

म्हणोनि Conjunction
Mhanoni
म्हणून
Therefore
झकविजे Verb
Zhakavije
फसवणे किंवा भ्रमित करणे
To delude or deceive
चित्ता Noun
Chitta
मन
Mind
सांडूनि Verb
Sanduni
त्याग करून किंवा सोडून
Abandoning or giving up
चिंता Noun
Chinta
काळजी
Anxiety or worry
युद्धासी Noun
Yuddhasi
युद्धासाठी
For the battle

💡 अर्थ

इसलिए अब तुम अपने मन को भ्रमित मत करो। इस चिंता को त्याग दो और युद्ध के लिए तैयार हो जाओ।

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला असलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण म्हणतात की, आत्म्याचे अमरत्व आणि देहाचे नश्वरत्व समजून घेतल्यावर आता शोक करण्याचे काहीच कारण उरलेले नाही. मनातील संभ्रम किंवा मोह दूर करून आणि परिणामांची चिंता न करता, क्षत्रिय म्हणून तुझे जे कर्तव्य आहे (युद्ध करणे), त्यासाठी तू आता सज्ज हो. मनाला भ्रमात ठेवणे थांबवून कर्माला प्राधान्य देण्याचा हा संदेश आहे.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपण एखाद्या कठीण प्रसंगात निर्णय घेऊ शकत नाही, तेव्हा भीती आणि चिंता सोडून आपले कर्तव्य पार पाडणे आवश्यक असते. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या निकालाची चिंता करण्यापेक्षा विद्यार्थ्यांनी अभ्यासावर लक्ष केंद्रित करणे हेच त्यांचे खरे कर्तव्य आहे.

📌 संदर्भ

आत्म्याचे अमरत्व स्पष्ट केल्यानंतर, श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचा मानसिक गोंधळ सोडून युद्धाचे कर्तव्य पार पाडण्यास सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा