←
गुरुवार, 25 एप्रिल 2024
आज →

🕉️संस्कृत सुभाषित

3 श्लोक 📿 सर्व ग्रंथ
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 1, श्लोक 85

येथ हे सकळही गोत्र । आणि आचार्यादि पवित्र । हे वधावे कीं सर्वत्र । हें न कळे ॥

"Here are all these kinsmen and holy teachers; should they all be slain? This I do not understand."

सकळही Adjective
Sakalahi
सर्व / सगळे
all
गोत्र Noun
Gotra
नातेवाईक / वंशज
kinsmen / clan
आचार्यादि Noun
Acharyadi
गुरु इत्यादी
teachers and others
पवित्र Adjective
Pavitra
शुद्ध / आदरणीय
holy / sacred
वधावे Verb
Vadhave
ठार मारावे
should be killed
न कळे Verb
Na kale
समजत नाही
do not understand

💡 अर्थ

येथे हे सर्व माझे नातेवाईक आणि पवित्र गुरुजन आहेत. या सर्वांना मारणे योग्य आहे का? हे मला समजत नाहीये.

🔍 सखोल अर्थ

या ओवीमध्ये संत ज्ञानेश्वर अर्जुनाच्या मनातील तीव्र द्वंद्व चित्रित करतात. कुरुक्षेत्राच्या रणांगणावर समोर उभे असलेले सैन्य पाहून अर्जुनाला मोह आणि कारुण्य ग्रासते. तो म्हणतो की, समोर उभे असलेले लोक केवळ शत्रू नसून माझे गोत्रज (नातेवाईक) आणि द्रोणाचार्यांसारखे अत्यंत आदरणीय व पवित्र आचार्य आहेत. कर्तव्याच्या नावाखाली आपल्याच प्रियजनांचा आणि गुरूंचा वध करणे हे धर्माला धरून आहे की नाही, या संभ्रमात अर्जुन पडला आहे. हे त्याच्या वैचारिक गोंधळाचे आणि भावनिक दुर्बलतेचे दर्शन घडवते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

जेव्हा आपल्याला कठीण निर्णय घ्यायचा असतो आणि भावना आड येतात, तेव्हा आपण गोंधळून जातो. उदाहरणार्थ, जर एखाद्या जवळच्या मित्राने चूक केली असेल, तर त्याला शिक्षा देणे हे आपले कर्तव्य असते, पण मैत्रीमुळे आपण संभ्रमात पडतो. अशा वेळी भावनेपेक्षा कर्तव्याला महत्त्व देणे आवश्यक असते.

📌 संदर्भ

कुरुक्षेत्रावर आपल्याच नातेवाईकांना आणि गुरूंना युद्धासाठी समोर उभे पाहून अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि संभ्रम.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 5, श्लोक 96

जेथें अर्जुना हें संन्यासपण । आणि योगाचें लक्षण । हें एकचि पैं जाण । वेगळें नव्हे ॥ ९६ ॥

"Where, O Arjuna, this state of Sanyasa and the characteristics of Yoga are known to be one and the same; they are not distinct."

संन्यासपण Noun
Sanyasapan
संन्यासाची वृत्ती किंवा त्याग
Spirit of renunciation
लक्षण Noun
Lakshan
वैशिष्ट्य किंवा स्वरूप
Characteristic or nature
एकचि Adjective
Ekachi
एकच किंवा अभिन्न
One and the same
जाण Verb
Jaan
ओळख किंवा समजून घे
Know or understand
वेगळें Adjective
Vegale
भिन्न किंवा वेगळे
Different or distinct

💡 अर्थ

हे अर्जुना, संन्यास घेण्याची वृत्ती आणि योगाचे स्वरूप हे दोन्ही एकच आहेत, ते वेगवेगळे नाहीत हे तू नीट समजून घे.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीत कर्मसंन्यास आणि कर्मयोग यांतील अद्वैत स्पष्ट करतात. सामान्यतः लोकांना वाटते की संन्यास म्हणजे सर्व कर्मांचा त्याग आणि योग म्हणजे कर्म करणे. परंतु, ज्ञानेश्वर महाराज सांगतात की ज्या ठिकाणी फळाची आशा सोडली जाते (संन्यास), तिथेच कर्माचे खरे कौशल्य (योग) प्रकट होते. या दोन्ही मार्गांचे अंतिम उद्दिष्ट चित्तशुद्धी आणि आत्मज्ञान हेच असल्याने ते भिन्न नसून एकाच नाण्याच्या दोन बाजू आहेत.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

दैनंदिन जीवनात काम करताना 'मी हे करतोय' हा अहंकार सोडणे आणि फळाची चिंता न करणे म्हणजे संन्यास आणि योग एकत्र आणणे होय. उदाहरणार्थ, एखाद्या खेळाडूने केवळ जिंकण्याच्या ईर्ष्येने न खेळता खेळाचा आनंद घेण्यासाठी आणि आपले सर्वोत्तम देण्यासाठी खेळणे.

📌 संदर्भ

संन्यास आणि कर्मयोग हे दोन्ही मार्ग मुळात एकच आहेत, हे ज्ञानेश्वर महाराज अर्जुनाला समजावून सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा
✍️
ज्ञानेश्वरी अध्याय 2, श्लोक 35

भयाद्रणादुपरतं मंस्यन्ते त्वां महारथाः । येषां च त्वं बहुमतो भूत्वा यास्यसि लाघवम् ॥

आणि जे हे महारथी । तुज बहुमानें मानिती । तेचि तुज मानितील निगुती । पळता देखोन ॥

"And these great warriors, who hold you in high esteem, will surely look down upon you, seeing you flee from the battle."

महारथी Noun
Maharathi
मोठे योद्धे
Great warriors
बहुमानें Adverb
Bahumane
अत्यंत सन्मानाने
With great respect
मानिती Verb
Maniti
मानतात किंवा समजतात
Consider or respect
निगुती Adverb
Niguti
निश्चितपणे
Certainly
पळता Verb
Palata
पळून जाताना
While fleeing
देखोन Verb
Dekhon
पाहून
Having seen
लाघव Noun
Laghav
तुच्छता किंवा हलकेपणा
Disgrace or insignificance

💡 अर्थ

आणि जे मोठे योद्धे तुला सन्मानाने वागवतात, तेच तुला रणांगणातून पळताना पाहून तुझी निंदा करतील आणि तुला तुच्छ मानतील.

🔍 सखोल अर्थ

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून अर्जुनाला क्षात्रधर्माची आणि लौकिक प्रतिष्ठेची जाणीव करून देत आहेत. ते म्हणतात की, हे अर्जुना, आजवर भीष्म, द्रोण यांसारख्या महारथींनी तुझा पराक्रम पाहून तुला अत्यंत आदराचे स्थान दिले आहे. पण जर तू आता युद्धाचा त्याग करून पळालास, तर त्यांना वाटेल की तू भीतीपोटी पळ काढला आहेस. ज्यांच्या नजरेत तू महान होतास, त्यांच्याच नजरेत तू अत्यंत क्षुद्र आणि हलका ठरशील. ज्ञानी माणसासाठी मानहानी ही मरणापेक्षाही कठीण असते.

🎯 व्यावहारिक उपयोग

आपल्या जबाबदाऱ्यांपासून पळ काढल्यास समाजात आपली प्रतिष्ठा कमी होते. उदाहरणार्थ, एखाद्या कठीण प्रसंगी आपल्या टीमला सोडून जाणे हे आपल्या प्रतिमेला कायमचा तडा देऊ शकते.

📌 संदर्भ

श्रीकृष्ण अर्जुनाला सांगत आहेत की युद्धाचा त्याग केल्यामुळे त्याची थोर योद्ध्यांमध्ये असलेली प्रतिष्ठा कशी नष्ट होईल.

संत ज्ञानेश्वर (Saint Dnyaneshwar)
👤 प्रोफाइल पहा