🕉️संस्कृत सुभाषित

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे भगवंतांच्या अवताराचे मुख्य उद्देश स्पष्ट करतात. जेव्हा समाजात अधर्म वाढतो, तेव्हा ईश्वरी शक्ती सगुण रूपात प्रकट होते. याचे पहिले कारण म्हणजे 'साधूंचा कैवार' म्हणजेच सज्जन आणि सात्त्विक लोकांचे रक्षण करणे. दुसरे कारण म्हणजे 'दुर्जनांचा संहार' म्हणजेच वाईट प्रवृत्तींचा नाश करणे. या दोन्ही क्रियांमधून 'धर्माचे पाळणे' म्हणजेच नैतिक मूल्यांची पुनर्स्थापना होते. ही प्रक्रिया केवळ एकदाच घडत नाही, तर काळाच्या गरजेनुसार प्रत्येक युगात (युगायुगी) परमात्मा अवतार धारण करतो.

दैनंदिन जीवनात आपण नेहमी सत्याची आणि चांगल्या माणसांची बाजू घेतली पाहिजे. उदाहरणार्थ, जर आपल्या समोर कोणावर अन्याय होत असेल, तर गप्प न बसता त्याला मदत करणे हाच खरा धर्म आहे.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला आपल्या अवताराचे प्रयोजन आणि कार्य सांगत आहेत.

संत ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे श्रीकृष्णाचा अर्जुनाला दिलेला उपदेश स्पष्ट करतात. श्रीकृष्ण अर्जुनाला म्हणतात की, तू पांडूचा पुत्र आणि एक महान धनुर्धर आहेस. अशा वेळी युद्धाच्या प्रसंगी कर्तव्यापासून विचलित होणे आणि मोहामुळे गोंधळून जाणे (झकविजे) हे तुझ्यासारख्या वीराला अजिबात साजेसे नाही. हे वागणे तुझ्या कुळाला आणि तुझ्या पराक्रमाला सर्वथा अनुचित आहे. येथे 'झकविजे' म्हणजे मायेने किंवा चुकीच्या विचाराने ग्रासले जाणे होय.

जेव्हा आपण एखाद्या महत्त्वाच्या कामात अडथळ्यांमुळे घाबरतो किंवा गोंधळतो, तेव्हा ही ओवी आपल्याला आठवण करून देते की घाबरणे हा उपाय नाही. उदाहरणार्थ, परीक्षेच्या वेळी कठीण प्रश्न पाहून गोंधळून न जाता धैर्याने पेपर सोडवणे हेच विद्यार्थ्याचे कर्तव्य आहे.

युद्धभूमीवर अर्जुनाच्या मनात निर्माण झालेला मोह आणि गोंधळ दूर करण्यासाठी श्रीकृष्ण त्याला त्याच्या स्वरूपाची आणि कर्तव्याची जाणीव करून देत आहेत.

ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीद्वारे स्पष्ट करतात की, कर्म हे केवळ बंधनकारक नसते, तर ते कर्तव्य म्हणून पार पाडणे आवश्यक असते. अर्जुनासारख्या थोर व्यक्तीने जर कर्माचा त्याग केला, तर सामान्य लोकही त्याचेच अनुकरण करतील आणि गोंधळ निर्माण होईल. म्हणून, फळाची अपेक्षा न ठेवता, आपले विहित कर्तव्य (स्वधर्म) पार पाडणे हेच श्रेष्ठत्वाचे लक्षण आहे. कर्माचा तिरस्कार न करता ते ईश्वराची सेवा म्हणून करावे, असा संदेश येथे दिला आहे.

आपल्याला दिलेली जबाबदारी किंवा काम कितीही कठीण वाटले तरी ते टाळू नये. उदाहरणार्थ, एखाद्या विद्यार्थ्याने अभ्यासाचा कंटाळा न करता, ते आपले कर्तव्य आहे असे मानून मन लावून अभ्यास करावा.

भगवान श्रीकृष्ण अर्जुनाला त्याचे विहित कर्म करण्याचे महत्त्व का आहे, हे ज्ञानेश्वर महाराज या ओवीतून सांगत आहेत.